imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

2026-10-01T08:51:48Z

Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

Nowa strona

[[OS|Systemy operacyjne]]: 
'''8-bit:''' 
[[Altirra OS]] 
[[Atari OS]] 
[[CP/M]] 
[[DracOS]] 
[[OS plus plus|OS++]] 
[[QMEG OS]] 
[[Turbo-816 OS]] 
'''XL OS''' 
 
'''16/32-bit:''' 
[[TOS]] 
[[MultiTOS]] 
[[FreeMiNT]] 
[[MagiC]] 
[[Minix]] 

Zwyczajowa nazwa systemu operacyjnego znajdującego się w [[ROM]]-ie komputerów Atari serii [[XL]] i [[XE]]. Jest to wersja rozwojowa [[Atari OS]] rev. B, poprawiona i rozbudowana. System zajmuje 16k w obszarze adresowym od $C000 do $FFFF (dokładne informacje na ten temat znajdują się poniżej).

== Autorzy ==

* [[1200XL]]: H. Stewart, L. Winner, R.S. Scheiman, Y.M. Chen, M.W. Colburn
* [[600XL]]/[[800XL]]/[[1450XLD]]: R.S. Scheiman, R.K. Nordin, Y.T. Jang, Vincent Wu, Michael Barrall

== Elementy składowe ==

Na XL OS składają się następujące elementy:

* procedury obsługi [[Przerwania|przerwań]]
* [[CIO]]
* [[SIO]]
* [[Pakiet matematyczny|pakiet matematyczny]]
* relokator binarny ([[ACX]])
* procedury obsługi [[Nowe urządzenia|nowych urządzeń]]
* program testujący ([[SELF TEST]])

Ponadto, inaczej niż w [[Atari OS|poprzednich wersjach]], nie ma rozróżnienia na wersję PAL i NTSC - system sam rozpoznaje wersję sprzętu i dostosowuje do tego wewnętrzne ustawienia.

Jako ciekawostkę można dodać, że system zawiera tzw. "tryb przyciągania uwagi" - rodzaj prostego wygaszacza ekranu, który włącza się, gdy użytkownik nie dotyka klawiatury przez ok. 11 minut (dokładnie, 32768 "ramek" [[VBL]], czyli w systemie PAL, 10 minut i 57,2 sek.). Po upływie tego czasu jasność wyświetlanego obrazu redukowana jest o połowę, a kolory tła, tekstu i ramki zaczynają się zmieniać co ok. 5 sekund. Naciśnięcie dowolnego klawisza przywraca normalny stan komputera.

== Wersje ==

W XL OS data wydania i wersja systemu są zakodowane w tzw. [[Sygnatura XL OS|sygnaturze]]. Znane są następujące wersje OS-u:

=== Seryjne ===

==== AA000000 rev. 10 ====

Data w sygnaturze: 26 października 1982 r. Pierwsza wersja dla [[1200XL]].

* Usunięty Memo Pad.
* Dodany ekran powitalny z logo Atari oraz Self Test.
* Dodana obsługa klawisza Help - rejestr HELPFG (732=$02DC).
* Dodana obsługa funkcji dostępnych pod klawiszy F1-F4 (oraz diod LED), oraz związane z tym nowe rejestry KEYDIS (621=$026D), DMASAV (733=$02DD), NOCLIK (731=$02DB), CHSALT (619=$026B).
* Dodany międzynarodowy zestaw znaków.
* Możliwość przedefiniowania znaczenia klawiszy (osobno klawiszy F1-F4) i związane z tym nowe wektory KEYDEF (121-122=$79-$7A) i FKDEF (96-97=$60-$61).
* Możliwość zmiany szybkości samo-powtarzania wciśniętego klawisza - rejestry KRPDEL (729=$02D9) i KEYREP (730=$02DA).
* Zmiana działania klawisza Caps.
* Dodany szybki test ROM i RAM przy włączaniu komputera.
* Dodana obsługa 4 zworek na płycie głównej - rejestr JMPERS (0782=$030E). System używa tylko zworki J1 - jeśli zwarta podczas uruchamiania systemu, włączany jest Self Test.
* Dodane 4 nowe tryby graficzne 12, 13, 14 i 15.
* W edytorze ekranowym E: dodany opcjonalny płynny przesuw - rejestr FINE (622=$026E).
* Rozszerzenia procedur komunikacji ze stacją dysków:
** Możliwość odczytu/zapisu sektorów o długości innej niż 128 bajtów (od 1 do 65536 bajtów) - rejestr DSCTLN (725-726=$02D5-$02D6).
** Możliwość zapisu sektora bez automatycznej weryfikacji odczytu - komenda "P".
* Relokator binarny ([[ACX]]).
* Rozszerzenia w procedurach pollingu urządzeń zewnętrznych (Poll 3, Poll 4).
* Poprawka dla funkcji CLOSE dla drukarki - automatyczne dodawanie EOL do bufora drukarki.
* Dodana obsługa numeru urządzenia w handlerze P:.
* Poprawka w obsłudze odczytu za długich rekordów w CIO.
* Poprawka w obsłudze błędów CIO - w przypadku wystąpienia błędu zwraca długość bufora równą 0.
* Poprawka błędu czyszczenia edytora ekranowego - działa niezależnie od pozycji kursora.
* Poprawka błędu czyszczenia ekranu - nigdy nie zeruje pamięci powyżej RAMTOP.
* Poprawka w pakiecie matematycznym - zwraca błąd przy próbie liczenia logarytmu z 0.
* Nowe wpisy w [[Tablica skoków|tablicy skoków]] ROM: PUPDIS $E480, SLFTST $E483, PHENTR $E486, PHULNK $E489, PHINIS $E48C.
* Zmiana w obsłudze zmiennych systemowych - są zerowane tylko podczas zimnego startu, a podczas gorącego już nie.
* Jedna wersja systemu dla komputerów PAL i NSTC - procedury komunikacji z urządzeniami zewnętrznymi działają zależnie od rejestru [[Rejestry GTIA#PAL|PAL]].
* Dodana sygnatura ROM - obszary $C000-$C00B i $FFEE-$FFF9.
* Zmiany w związku z nowym przeznaczeniem rejestru [[Rejestry PIA#PORTB|PORTB]] - usunięcie obsługi joysticków 3-4 i paddle 5-8.
* Różne zmiany w zmiennych systemowych.[http://www.strotmann.de/~cas/Infothek/AtariXlAddendum/xladdendum.pdf [1]]

==== AA000001 rev. 11 ====

Data w sygnaturze: 23 grudnia 1982 r. Druga wersja dla 1200XL.

* Poprawka w procedurach płynnego przesuwu edytora - zamknięcie urządzenia E: powoduje teraz przywrócenie poprzedniej wartości zmiennej FINE i przywrócenie ekranu do trybu przesuwu zgrubnego.[http://www.strotmann.de/~cas/Infothek/AtariXlAddendum/xladdendum.pdf [2]]
* Dodany znaczek ® do wyświetlanego logo Atari.

==== BB000000 rev. 1 ====

Data w sygnaturze: 11 marca 1983 r. Pierwsza wersja dla [[600XL]] i [[800XL]].

==== BB000001 rev. 2 ====

Data w sygnaturze: 10 maja 1983 r. Druga wersja dla 800XL. Najpopularniejsza wersja - znajduje się w większości egzepmlarzy, a także w większości modeli [[XE]], mimo że rewizja 3 była gotowa przed rozpoczęciem sprzedaży 130XE. Firma Atari, Inc. była znana z nadprodukcji komponentów - być może montując rev 2 w XE upłynniano zalegające zapasy.

==== BB000001 rev. 3 ====

Data w sygnaturze: 1 marca 1985 r. Przeznaczona dla [[130XE]], znajduje się tylko w dość późnych egzemplarzach serii XE, prawdopodopodobnie tylko w tych wyprodukowanych już po premierze XEGS.

* Poprawiony rzadko występujący błąd w procedurze [[SIO]] obliczającej sumę kontrolną.[http://www.atariage.com/forums/topic/140125-pal-130xe/page__view__findpost__p__1699212 [3]] Błąd powodował zawieszanie się operacji dyskowych na okres 5 sekund, a w przypadku drukowania na drukarce [[1027]] na 9 minut.[http://www.atarimagazines.com/compute/issue73/insight_atari.php [4]]
* Ulepszenia w Self Teście: usunięto klawisze F1-F4 z testu klawiatury, przyspieszono test pamięci, dodano testowanie pamięci rozszerzonej.

==== BB000001 rev. 4 ====

Data w sygnaturze: 7 maja 1987 r. Wersja dla [[XEGS]].

==== BB000001 rev. 59 ====

Data w sygnaturze: 21 lipca 1987 r. Znana też jako 01.3b. Modyfikacja ROM-u BB000001 rev. 3 dla [[Arabski 65XE|arabskiego 65XE]]. Istnieją 2 wersje o tej sygnaturze.

=== Prototypowe ===

==== BB000002 rev. 3 (1) ====

Data w sygnaturze: 23 marca 1984 r. Wcześniejsza wersja prototypowa systemu dla Atari [[1450XLD]]. [http://ftp.pigwa.net/stuff/collections/nir_dary_cds/ROMS/ROMS_OS/XLROMS/1450R3V0.ROM [5]]

==== BB000002 rev. 3 (2) ====

Data w sygnaturze: 21 czerwca 1984 r. Późniejsza wersja prototypowa systemu dla Atari 1450XLD. [http://ftp.pigwa.net/stuff/collections/nir_dary_cds/ROMS/ROMS_OS/XLROMS/1450R3VX.ROM [6]]

==== CC000001 rev. 4 ====

Data w sygnaturze: 6 września 1984 r. Ostatnia wersja prototypowa po zarzuceniu prac nad [[1090]], przeznaczona dla 800XL i [[900XLF]]. Charakteryzuje się '''brakiem''' procedur obsługi [[Nowe urządzenia|nowych urządzeń]] i [[PBI]]. W zamian [[SIO]] ma wbudowany protokół szybkiej transmisji 38,4 kbps.[http://www.atariage.com/forums/topic/78579-a800ossrc/page__view__findpost__p__961535 [7]]

Wersje prototypowe zawierają kilka bardziej - ale jednak nie "bardzo" - istotnych zmian w stosunku do BB000001 rev. 2, oraz parę poprawek, które - co dziwne - nie znalazły się w późniejszych wersjach systemu XL/XE.

Istnieje "w obiegu" co najmniej kilkanaście nieoficjalnych wersji z różnymi modyfikacjami, np. [[APE Warp plus OS|APE Warp+ OS]].

== Rozmieszczenie w pamięci ==

Jak napisano powyżej, XL OS rezyduje w pamięci ROM o pojemności 16k znajdującej się zasadniczo w obszarze $C000-$FFFF. Pamięć ta jednak nie jest w pełni liniowo zmapowana na przestrzeń adresową [[6502]]. Poniżej znajduje się tabela obrazująca różnice pomiędzy fizyczną lokalizacją zawartości pamięci [[ROM]] z systemem, a jej
logiczną lokalizacją w przestrzeni adresowej.

{|
|-
| Obszar pamięci ROM:
| Lokalizacja w pamięci Atari:
| Warunek mapowania:
| Opis obszaru:
|-
| $0000-$0FFF
| $C000-$CFFF
| [[Rejestry PIA#PORTB|PORTB]] bit0=1
| system
|-
| $1000-$17FF
| $5000-$57FF
| PORTB bit7=0
| SELF TEST
|-
| $1800-$3FFF
| $D800-$FFFF
| PORTB bit0=1
| system
|}

Zobacz też: [[Mapa pamięci]].

== Download ==

* Kod źródłowy: OS.tar.gz (zdisasemblowana wersja BB000001 rev. 2)

== Odnośniki zewnętrzne ==

* [http://members.chello.nl/taf.offenga/atari_dev.htm Atari 8-bit Developers Page][https://web.archive.org/web/20190319124744/http://www.ataripreservation.org:80/websites/freddy.offenga/atari_dev.htm wersja na arghive.org] - strona [[Frankenstein|Freddy'ego Offengi]], z której można ściągnąć ROM-y XL OS
* [http://members.chello.nl/taf.offenga/osroms.txt Informacje o systemach operacyjnych] [https://web.archive.org/web/20161227075255/http://www.ataripreservation.org/websites/freddy.offenga/osroms.txt wersja na archive.org] na stronie Freddy'ego Offengi

[[Kategoria:Oprogramowanie Atari 8-bit]]

XL OS - Historia wersji

imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest