https://mirror.atariki.pl/w/index.php?action=history&feed=atom&title=STST - Historia wersji2026-10-03T00:05:48ZHistoria wersji tej strony wikiMediaWiki 1.46.0https://mirror.atariki.pl/w/index.php?title=ST&diff=3577&oldid=previmported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest2026-10-01T08:51:48Z<p>Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest</p>
<p><b>Nowa strona</b></p><div>'''ST''' zapoczątkował nową linię komputerów domowych/osobistych Atari. Pierwszym modelem, który wprowadzono na rynek w 1985 roku był '''520 ST'''. Nieco później zaproponowano tańszą wersję '''260 ST'''. Powstał w zaledwie 6 miesięcy, jego głównym konstruktorem był [[Shiraz Shivji]].<br />
<br />
Nazwa "'''ST'''" najprawdopodobniej jest skrótem od "Sixteen/Thirty two" ("Szesnaście/Trzydzieści dwa") co odzwierciedla wewnętrzną architekturę użytego w '''ST''' [[Procesor|procesora]] Motorola MC68000 oraz szerokość szyny danych. Jedna z teoria mówi, że są to inicjały [[Sam Tramiel|Sama Tramiela]], późniejszego prezesa oraz syna ówczesnego właściciela [[Atari]] [[Jack Tramiel|Jacka Tramiela]].<br />
<br />
== Historia ==<br />
<br />
=== Powstanie ===<br />
<br />
W styczniu 1984, [[Jack Tramiel]] po odejściu z firmy [http://pl.wikipedia.org/wiki/Commodore Commodore] założył firmę '''Tramel Technology''', gdzie rozpoczęto prace nad nowym komputerem. W czasie, gdy pod okiem [[Shiraz Shivji|Shiraza Shivji]] powstawał produkt, '''Tramiel''' podjął starania nad odkupieniem firmy [[Atari]] od ówczesnego właściciela firmy [http://en.wikipedia.org/wiki/Warner_Communications Warner Inc.], co zakończyło się powodzeniem. W tym czasie rozważano różne koncepcje, między innymi użycia jako głównego procesora układu [http://en.wikipedia.org/wiki/NS320xx NS32032], ale okazało się, że producent ([[National Semiconductors]]) nie był w stanie dostarczyć wymaganej ilości na czas. Decyzja o porzuceniu NS32032 okazała się o tyle szczęśliwa, że ostatecznie użyty mikroprocesor MC68000 jest od niego szybszy.<br />
<br />
Szybko stworzono [http://www.bambi.net/atari/atari_st_prototype.html prototyp], który był bardzo zbliżony do finalnej konfiguracji. Starano się użyć jak najwięcej gotowych elementów, tak aby skrócić proces projektowania, a także zmniejszyć koszt wytworzenia.<br />
<br />
W tym samym czasie rozpoczęto poszukiwania [http://pl.wikipedia.org/wiki/System_operacyjny systemu operacyjnego] dla nowopowstającego komputera. Z ofertą zgłosił się [http://pl.wikipedia.org/wiki/Microsoft Microsoft] oferując [http://pl.wikipedia.org/wiki/Windows Windows], lecz przewidywany czas dostarczenia (2 lata) był nie do przyjęcia. Dostępny był [[CP/M-68K]], ale odrzucono go z powodu niewystarczających możliwości. Inną możliwością był [[GEM]], produkt firmy [[Digital Research]]. Rozważano także napisanie własnego systemu operacyjnego, ale zostało to zarzucone z powody zbyt wielkiego ryzyka.<br />
<br />
Ostatecznie wybrano [[GEM]], lecz Digital Research Inc. napisało go dla procesorow 8086 i nie było zainteresowane portowaniem go na [[68000]]. Proces portowania został wykonany przez firmę [[Atari]].<br />
<br />
W efekcie na targach [http://en.wikipedia.org/wiki/Consumer_Electronics_Show CES] w 1985 roku, zaprezentowano pierwszy prototyp z [[GEM|GEMem]] działającym "na" CP/M-68K. Ostateczna wersja zawiera zamiast CP/M-68K dedykowany GEMowi [[GEMDOS]], a cały system nosi nazwę [[TOS]].<br />
<br />
=== Złote lata ===<br />
<br />
'''ST''' błyskawicznie zyskało popularność, zwłaszcza w Europie, a szczególnie w Niemczech. W 1985 roku zostało ogłoszone "Komputerem roku" przez magazyn komputerowy [[Chip (czasopismo)|Chip]].<br />
<br />
Złote lata '''ST''' trwały mniej więcej do roku 1990. Programy takie jak '''Calamus''' i znakomity jak na ówczesne czasy monitor [[SM122]] tworzyły z '''ST''' tanie studio [http://pl.wikipedia.org/wiki/DTP DTP].<br />
<br />
Wbudowane złącza [http://pl.wikipedia.org/wiki/MIDI MIDI] oraz program '''Cubase''' spopularyzowały '''ST''' wśród muzyków do tego stopnia, że bywa on używany do dziś, a wśród muzyków używających '''ST''' (i późniejszych modeli) można wymienić m.in. [http://pl.wikipedia.org/wiki/Peter_Gabriel Petera Gabriela], [http://pl.wikipedia.org/wiki/Jean-Michel_Jarre Jeana-Michela Jarre'a], [http://pl.wikipedia.org/wiki/Roger_Waters Rogera Watersa], Depeche Mode (płyta ULTRA), OMD, Czesława Niemena, [http://pl.wikipedia.org/wiki/Bookovsky BOOKOVSKY'ego], Tangerine Dream, Kazika Staszewskiego i wielu innych.<br />
<br />
'''ST''' było także bardzo popularną platformą do gier. Wychodziły dla niego niemal wszystkie publikowane wówczas tytuły.<br />
<br />
=== Schyłek ===<br />
<br />
O schyłek '''ST''' obwiniany jest głównie marketing firmy [[Atari]], a w szczególności rodzina '''Tramieli''' rządzących w firmie żelazną ręką. To co Atari zaoferowało po ST było niewystarczające w stosunku do tego czego oczekiwał rynek, [[STE]] nie spełniło tych oczekiwań. Tymczasem w siłę rosła konkurencja w postaci Amigi oraz PC, co spowodowało odejście od ST dużych producentów gier.<br />
<br />
=== Reaktywacja ===<br />
<br />
W okresie kiedy sztandarowym produktem firmy był już [[Falcon]], powrócono na chwile do produkcji ST/E, które od tej pory sprzedawane było po atrakcyjnej, niskiej cenie.<br />
<br />
=== Czasy dzisiejsze ===<br />
<br />
Do dziś na całym świecie istnieją grupy entuzjastów, skupione wokół [[Scena|demosceny]], regularnie spotykające się.<br />
<br />
== Parametry Techniczne ==<br />
<br />
=== Procesor ===<br />
<br />
'''ST''' jest wyposażone w [[Procesor|procesor]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/Motorola Motorola] [http://pl.wikipedia.org/wiki/68000 MC68000] taktowany zegarem 8 MHz (16 MHz w '''MEGA ST<sup>E</sup>''').<br />
<br />
=== Szyna danych ===<br />
<br />
'''ST''' ma szesnastobitową szynę danych taktowaną zegarem 8 MHz.<br />
<br />
=== Specjalizowane układy scalone ===<br />
<br />
Układy zaprojektowane specjalnie dla '''ST'''.<br />
<br />
* [[GLUE]] jest układem który niejako "skleja" inne w całość, generując niezbędne dla nich sygnały.<br />
* [[MMU]] (MCU) odpowiedzialny jest za komunikację z pamięcią, decyduje który i kiedy z chętnych układów będzie miał dostęp do szyny danych, wysyła dane obrazu do shiftera.<br />
* [[Shifter]] jest układem generującym grafikę w '''ST'''.<br />
* w '''ST<sup>E</sup>''' Shifter oraz DMA/Sound zostały zintegrowane w jednym chipie.<br />
* '''ST<sup>E</sup>''' ma również [[BLiTTER]]. Potrafi on szybko kopiować fragmenty pamięci odpowiadające prostokątom na ekranie przy zastosowaniu funkcji logicznych takich jak AND, OR, XOR, a także przesunięć bitowych.<br />
* w '''ST<sup>E</sup>''' GLUE oraz MMU zostały zintegrowane w jednym chipie.<br />
* w późniejszych seriach '''ST<sup>E</sup>''' GSTMCU oraz BLiTTER zostały zintegrowane w jednym chipie.<br />
* W '''MEGA ST<sup>E</sup>''' kontroluje dodatkowy port RS-232.<br />
<br />
=== Typowe układy scalone ===<br />
<br />
Układy użyte w '''ST''', lecz nie zaprojektowane specjalnie dla niego.<br />
<br />
* Procesor Motorola MC68000<br />
* WD1772 pełni rolę kontrolera stacji dysków w '''ST'''.<br />
* Nieliczne egzemplarze mają zamontowany układ [[AJAX (układ scalony)|AJAX]], zgodny z WD1772.<br />
* MFP (Multi-Function Peripheral) [[MC68901]] jest układem wejścia/wyjścia przeznaczonym do współpracy z MC68000, kontroluje między innymi port RS-232 oraz generuje przerwania dla procesora.<br />
* '''ST''' zawiera dwa układy [[ACIA 6850|ACIA (Asynchronus Communication Interface Adapter)]]. Jeden służy do komunikacji w standardzie MIDI, drugi natomiast zapewnia komunikację z klawiaturą.<br />
* YM 2149 jest układem dźwiękowym z rodziny AY-3-8910.<br />
* Procesor 6301 pełni rolę kontrolera klawiatury, a także zapewnia obsługę myszy i dżojstików.<br />
* '''ST<sup>E</sup>''' ma LMC 1992. Układ ten umożliwia regulację głośności dźwięku, basów oraz sopranów.<br />
<br />
=== Możliwości graficzne ===<br />
<br />
W '''ST''' dostępne są trzy tryby graficzne o następujacych parametrach:<br />
<br />
* 320/200 w 16 kolorach z palety 512 (4096 '''ST<sup>E</sup>''') ('''ST-LOW'''), częstotliwość odchylania pionowego 50 lub 60 Hz, częstotliwość odchylania poziomego 15 kHz<br />
* 640/200 w 4 kolorach z palety 512 (4096 '''ST<sup>E</sup>''') ('''ST-MED'''), częstotliwość odchylania pionowego 50 lub 60 Hz, częstotliwość odchylania poziomego 15 kHz<br />
* 640/400 w czerni i bieli ('''ST-HIGH'''), częstotliwość odchylania pionowego 70 Hz, częstotliwość odchylania poziomego 30 kHz<br />
<br />
'''ST''' wyświetla obraz otoczony ramką. Zaskakujące jest to, że mimo iż nie było to przewidziane przez konstruktorów, ramkę tę można programowo zlikwidować, zwiększając w ten sposób rozdzielczość. Wymaga to jednak programowania na niskim poziomie, wobec czego jest dosyć kłopotliwe.<br />
<br />
Możliwe jest także, poprzez programowe przełączanie, zmiana palety kolorów trzy (sześć w '''ST<sup>E</sup>''') razy podczas wyświetlania każdej linii obrazu. Dzięki temu, w jednej linii ekranu można uzyskać aż '''do 48 kolorów (96 w ST<sup>E</sup>)'''.<br />
<br />
Dodatkowo, również programowo, podczas wyświetlania ekranu, możliwa jest zmiana rozdzielczości dla każdej linii ekranu.<br />
<br />
Tego typu sztuczki były szeroko wykorzystywane w [[Demo|demach]], a także w wielu grach.<br />
<br />
Modele '''<sup>M</sup>''' mają wbudowany '''modulator TV''' mogą wyswietlać tryby '''ST-LOW''' i '''ST-MED''' na telewizorze.<br />
<br />
==== Organizacja pamięci ekranu ====<br />
<br />
Pamięć ekranu w '''ST''' może zaczynać sie od dowolnego adresu, z dokładnością do 256 bajtów (4 bajty w '''ST<sup>E</sup>'''). W każdym trybie graficznym ekran zajmuje 32 KB.<br />
<br />
Pamięć ekranu jest zorganizowana w postaci wymieszanych planów.<br />
<br />
Długość linii ekranu wynosi odpowiednio 160 bajtów ('''ST-LOW''' i '''ST-MED''') lub 80 bajtów ('''ST-HIGH'''). W '''ST<sup>E</sup>''' można ustawić praktycznie dowolną "wirtualną" długość linii ekranu i przesuwać widoczne okno z dokładnością do 1 piksela, dzięki czemu uzyskuje sie szybki i płynny przesuw całego ekranu.<br />
<br />
=== Możliwości dźwiękowe ===<br />
<br />
'''ST''' jest wyposażone w programowalny generator Yamaha [[YM2149]]. Ma on trzy kanały i możliwość sterowania obwiednią niezależnie dla każdego kanału, a także generowania szumów (sampli).<br />
<br />
'''ST<sup>E</sup>''' dodatkowo zostało wyposażone w dwa przetworniki cyfrowo-analogowe o rozdzielczości 8 bitów i częstotliwościach próbkowania 6258 Hz, 12517 Hz, 25033 Hz oraz 50066 Hz. Próbki są w formacie "ze znakiem" i mogą być odgrywane stereo lub mono. Dane stereo są zorganizowane w pary po dwa bajty w następujący sposób (L - lewy kanał, P - prawy): LPLPLPLPLPLP. Długość próbki zawsze musi być parzysta. Przetworniki te są podłączone do układu zapewniającego regulację głośności (głównej i oddzielnie dla każdego kanału) oraz regulacje basów i sopranów.<br />
<br />
Oprócz tego '''ST''' ma wbudowane dwa złącza standardu [http://pl.wikipedia.org/wiki/MIDI MIDI] (MIDI-IN, MIDI-OUT) do komunikacji z zewnętrznymi syntezatorami i innymi urządzeniami, dzięki czemu zyskał ogromną popularność wśród profesjonalnych muzyków.<br />
<br />
=== Pamięć masowa ===<br />
<br />
'''ST''' w wersji '''<sup>F</sup>''' jest wyposażony we wbudowaną stację dysków o pojemności DS DD (standardowo 720 kB), lecz zastosowany system operacyjny [[TOS]] umożliwia sformatowanie i odczytywanie dyskietek o wyższej pojemności (do ok. 920 kB). Wszystkie modele mają złącze umożliwiające podłączenie zewnętrznej stacji dysków. Zastosowany kontroler [[WD1772]] pozwala na obsługę do dwóch stacji dysków.<br />
<br />
'''ST''' ma jeszcze złącze [http://pl.wikipedia.org/wiki/DMA DMA] przeznaczone do podłączenia urządzeń w standardzie [[ACSI]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/SASI SASI] - pierwotna wersja [http://pl.wikipedia.org/wiki/SCSI SCSI]), a także drukarek laserowych i innych urządzeń.<br />
<br />
'''[[Mega STE]]''' ma wewnętrzne złącze [[ACSI]] i w opcji może być wyposażony w kontroler [[ACSI]] z adapterem do SCSI.<br />
<br />
=== Gniazda ===<br />
<br />
'''ST''' ma dostępne następujące gniazda:<br />
<br />
* gniazdo w standardzie Centronics,<br />
* gniazdo w standardzie RS-232C pracujące z maksymalną prędkością 19200 [http://pl.wikipedia.org/wiki/Bod bodów],<br />
* gniazdo DMA (ACSI),<br />
* gniazdo monitorowe,<br />
* gniazdo dodatkowej stacji dysków,<br />
* gniazdo antenowe (jedynie modele '''<sup>M</sup>'''),<br />
* gniazdo MIDI IN i MIDI OUT,<br />
* gniazdo [[Cartridge]],<br />
* 2 gniazda joysticka, przy czym jedno może służyć zamiennie jako gniazdo myszy,<br />
* '''ST<sup>E</sup>''': 2 gniazda audio chinch,<br />
* '''ST<sup>E</sup>''': 2 piętnastopinowe gniazda joysticka do podłączenia czterech dźojstików lub dwóch JagPadów,<br />
* '''MEGA ST<sup>E</sup>''': gniazdo w standardzie RS-232C pracujace z maksymalną prędkością 115200 bodów,<br />
<br />
=== System operacyjny ===<br />
<br />
Systemem operacyjnym '''Atari ST''' jest [[TOS]] - The Operating System. Składa się on z [[BIOS]]-u, [[GEMDOS]]-u (który jest wersją [http://pl.wikipedia.org/wiki/DR-DOS DR-DOS]-u przystosowaną dla procesora Motorola 68000) oraz graficznego systemu zarządzania aplikacjami, czyli [[GEM]]-u.<br />
<br />
Na samym początku GEM działał jeszcze jako nakładka na CP/M. W pierwszej oficjalnej wersji TOS był dostarczony na dyskietce, wszystkie póżniejsze były zapisane w pamięci [[ROM]], początkowo o pojemności 192 kB, później 256 kB.<br />
<br />
Wszystkie komputery linii mają bardzo zbliżone parametry. Różnice można odczytać z nazwy konkretnego modelu. Główne różnice to:<br />
<br />
* Ilość pamięci (określana przez liczbę w nazwie modelu)<br />
** [[130ST]] - 128 kB [[RAM]] (model nigdy nie produkowany seryjnie, istniał jedynie jako prototyp i maszyna wystawowa),<br />
** [[260ST]] - 256 kB RAM,<br />
** [[520ST]] - 512 kB RAM,<br />
** [[1040ST]] - 1024 kB RAM,<br />
* Brak lub wbudowana stacja dysków 3.5' o pojemności DS DD (720 kB) (modele '''ST<sup>F</sup>''' i '''ST<sup>FM</sup>'''),<br />
* Brak lub wbudowany modulator telewizyjny (modele '''ST<sup>M</sup>''' i '''ST<sup>FM</sup>'''), (przykładowe oznaczenie: '''Atari 520 ST<sup>F</sup>''')<br />
<br />
Pozostałe komponenty (układy scalone) były niemal identyczne dla każdego modelu (choć istniało kilka wersji płyt głównych).<br />
<br />
'''ST''', tak jak wiele innych komputerów ówcześnie produkowanych, produkowany był w odbudowie zintegrowanej z klawiaturą. Dla bardziej wymagających stworzona została profesjonalna wersja [[Mega ST]] w obudowie desktop z oddzielną klawiaturą. W wypadku [[Mega ST]] w nazwie nie było oznaczenia <sup>'''FM'''</sup>, ilość pamięci było oznaczana jedną cyfrą (2, 4) oznaczającą ilość megabajtów. Ponadto Mega ST ma [[BLiTTER]] oraz złącze rozszerzeń procesora [[MEGABUS]].<br />
<br />
'''Atari ST<sup>E</sup>''' to zasadniczo dwa modele ('''Atari 520 ST<sup>E</sup>''' i '''Atari 1040 ST<sup>E</sup>''') o pojemności pamięci odpowiadajacej numerowi i odpowiadające funkcjonalnie '''ST<sup>FM</sup>'''. '''ST<sup>E</sup>''' zawierało kilka ulepszeń:<br />
<br />
* paleta kolorów rozszerzona do 4096,<br />
* [[BLiTTER]]<br />
* Ulepszony Shifter<br />
* dwa przetworniki cyfrowo-analogowe o rozdzielczości 8 bitów i maksymalnej częstotliwości próbkowania 50066 Hz z możliwością regulacji basów, sopranów oraz głośności,<br />
* 2 dodatkowe, piętnastopinowe porty joysticka do podłączenia czterech joysticków lub 2 [[Jagpad|JagPadów]],<br />
* 2 stereofoniczne wyjścia dźwiękowe chinch,<br />
* pamięć rozszerzalna modułami [http://pl.wikipedia.org/wiki/SIMM_30_pin SIMM] do maksymalnie 4 MB.<br />
<br />
'''MEGA ST<sup>E</sup>''' było wersją '''ST<sup>E</sup>''' na rynek profesjonalny w obudowie desktop (podobnej jak [[TT030|Atari TT]] lecz w innym kolorze), mająca następujące dodatki:<br />
<br />
* kontroler dysku twardego [[ACSI]] z adapterem do [http://pl.wikipedia.org/wiki/SCSI SCSI],<br />
* procesor pracujący z prędkością 16 MHz (z możliwością przełączenia do 8 MHz w celu zachowania pełnej kompatybilności).<br />
* 16 kB pamięci cache dla procesora (z możliwością wyłączenia w celu zachowania pełnej kompatybilności),<br />
* gniazdo na koprocesor matematyczny [[MC68881]],<br />
* złącze kart rozszerzeń w standardzi [[VME]].<br />
<br />
== Inne modele ==<br />
<br />
* [[Stacy]] - pierwszy laptop z serii '''ST''',<br />
* [[STBook]] - drugi, znacznie bardziej udany laptop z serii '''ST''', ma wbudowany kontroler [http://en.wikipedia.org/wiki/Integrated_Drive_Electronics IDE], nie zawiera stacji dysków.<br />
<br />
== Nieoficjalne oznaczenia ==<br />
<br />
Bardzo często użytkownicy '''ST''' komputery z pamięcią roszerzoną do 2 lub 4 [[MB]] określali jako '''2080 ST''' lub '''4160 ST'''<br />
<br />
== Następcy ==<br />
<br />
Bezpośrednim i niewiele się od '''ST''' różniącym kontynuatorem jest '''Atari STE'''. Ponadto w podobnej architekturze i w dużym stopniu zgodne są [[TT030|Atari TT]] oraz [[Falcon|Atari Falcon]].<br />
<br />
== Zobacz też ==<br />
<br />
* [[Płyta główna Mega ST]]<br />
* [http://www.bambi.net/atari/atari_st_prototype.html Prototyp]<br />
* [[Suska|Suska - Atari ST w FPGA]]<br />
* [[TOS]]<br />
* [[Atari]] - ogólnie o firmie Atari<br />
<br />
== Linki zewnętrzne ==<br />
<br />
* [http://www.experiment-s.de/index.php?id=187&L=1 Atari ST/E w postaci FPGA]<br />
* [http://www.uce.pl/mazurhp/ST/ata.html http://www.uce.pl/mazurhp/ST/ata.html] - jedna z niewielu stron polskich poświęconych eSTekowi<br />
* [http://atari.org.pl http://atari.org.pl]<br />
<br />
[[Kategoria:Atari ST]]<br />
</div>imported>Atariki recovery