imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

2026-10-01T08:51:48Z

Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

Nowa strona

[[GTIA]] został wykorzystany w [[Atari 8-bit|małych Atari]] oraz w konsolach [[5200|Atari 5200]]. W obu systemach rejestry GTIA zostały zmapowane na różnych [[Strona|stronach]] pamięci - w komputerach na stronie '''$D0''', w konsoli na stronie '''$C0'''. W tabeli podane są adresy właściwe dla komputerów 400/800/XL/XE.

=== Lista rejestrów ===

{|
|-
! Adres
! Etykieta
! Opis
|-
| $D000 (R)
| KOLM0PF, M0PF
| Znaczniki kolizji pocisku 0 z polem gry. Bity 0-3 oznaczają kolizje z polem gry 0-3 (COLPF0-COLPF3). Kolizja nastąpiła kiedy bit jest ustawiony.

* bit 0: COLPF0
* bit 1: COLPF1
* bit 2: COLPF2
* bit 3: COLPF3
* bity 4-7: zawsze 0
|-
| $D000 (W)
| HPOSP0
| Pozycja pozioma [[Gracz|gracza]] nr 0, mierzona w [[Cykl koloru|cyklach koloru]]. Można wpisywać wartości od 0 (skrajna lewa) do 255 (skrajna prawa) pamiętając jednak o tym, że skrajne pozycje znajdują się poza obszarem wyświetlanym na ekranie przeciętnego monitora. W praktyce zakres pozycji, w jakich duszek jest widoczny, rozciąga się od wartości 32 do 216. Standardowe pole gry zajmuje pozycje 48 do 208, zwężone odpowiednio mniej, a rozszerzone odpowiednio więcej.
|-
| $D001 (R)
| KOLM1PF, M1PF
| Znaczniki kolizji pocisku 1 z polem gry. Patrz [[#KOLM0PF|KOLM0PF]].
|-
| $D001 (W)
| HPOSP1
| Pozycja pozioma gracza nr 1. Patrz [[#HPOSP0|HPOSP0]].
|-
| $D002 (R)
| KOLM2PF, M2PF
| Znaczniki kolizji pocisku 2 z polem gry. Patrz [[#KOLM0PF|KOLM0PF]].
|-
| $D002 (W)
| HPOSP2
| Pozycja pozioma gracza nr 2. Patrz [[#HPOSP0|HPOSP0]].
|-
| $D003 (R)
| KOLM3PF, M3PF
| Znaczniki kolizji pocisku 3 z polem gry. Patrz [[#KOLM0PF|KOLM0PF]].
|-
| $D003 (W)
| HPOSP3
| Pozycja pozioma gracza nr 3. Patrz [[#HPOSP0|HPOSP0]].
|-
| $D004 (R)
| KOLP0PF, P0PF
| Znaczniki kolizji gracza 0 z polem gry. Patrz [[#KOLM0PF|KOLM0PF]].
|-
| $D004 (W)
| HPOSM0
| Pozycja pozioma [[Pocisk|pocisku]] nr 0. Patrz [[#HPOSP0|HPOSP0]].
|-
| $D005 (R)
| KOLP1PF, P1PF
| Znaczniki kolizji gracza 1 z polem gry. Patrz [[#KOLM0PF|KOLM0PF]].
|-
| $D005 (W)
| HPOSM1
| Pozycja pozioma pocisku nr 1. Patrz [[#HPOSP0|HPOSP0]].
|-
| $D006 (R)
| KOLP2PF, P2PF
| Znaczniki kolizji gracza 2 z polem gry. Patrz [[#KOLM0PF|KOLM0PF]].
|-
| $D006 (W)
| HPOSM2
| Pozycja pozioma pocisku nr 2. Patrz [[#HPOSP0|HPOSP0]].
|-
| $D007 (R)
| KOLP3PF, P3PF
| Znaczniki kolizji gracza 3 z polem gry. Patrz [[#KOLM0PF|KOLM0PF]].
|-
| $D007 (W)
| HPOSM3
| Pozycja pozioma pocisku nr 3. Patrz [[#HPOSP0|HPOSP0]].
|-
| $D008 (R)
| KOLM0P, M0PL
| Znaczniki kolizji pocisku 0 z graczem. Bity 0-3 oznaczają kolizje z graczem 0-3 (COLPM0-COLPM3). Kolizja nastąpiła kiedy bit jest ustawiony.

* bit 0: COLPM0
* bit 1: COLPM1
* bit 2: COLPM2
* bit 3: COLPM3
* bity 4-7: zawsze 0
|-
| $D008 (W)
| SIZEP0
| Szerokość gracza 0. Znaczenie:

* bity 0-1:
** %00 - pojedyncza
** %01 - podwójna
** %10 - pojedyncza
** %11 - poczwórna
* bity 2-7: niezdefiniowane
|-
| $D009 (R)
| KOLM1P, M1PL
| Znaczniki kolizji pocisku 1 z graczem. Patrz [[#KOLM0P|KOLM0P]].
|-
| $D009 (W)
| SIZEP1
| Szerokość gracza 1. Patrz [[#SIZEP0|SIZEP0]].
|-
| $D00A (R)
| KOLM2P, M2PL
| Znaczniki kolizji pocisku 2 z graczem. Patrz [[#KOLM0P|KOLM0P]].
|-
| $D00A (W)
| SIZEP2
| Szerokość gracza 2. Patrz [[#SIZEP0|SIZEP0]].
|-
| $D00B (R)
| KOLM3P, M3PL
| Znaczniki kolizji pocisku 3 z graczem. Patrz [[#KOLM0P|KOLM0P]].
|-
| $D00B (W)
| SIZEP3
| Szerokość gracza 3. Patrz [[#SIZEP0|SIZEP0]].
|-
| $D00C (R)
| KOLP0P, P0PL
| Znaczniki kolizji gracza 0 z graczem. Patrz [[#KOLM0P|KOLM0P]].
|-
| $D00C (W)
| SIZEM
| Szerokość pocisków. Znaczenie:

* bity 0-1: szerokość pocisku 0
** %00 - pojedyncza
** %01 - podwójna
** %10 - pojedyncza
** %11 - poczwórna
* bity 2-3: szerokość pocisku 1
* bity 4-5: szerokość pocisku 2
* bity 6-7: szerokość pocisku 3
|-
| $D00D (R)
| KOLP1P, P1PL
| Znaczniki kolizji gracza 1 z graczem. Patrz [[#KOLM0P|KOLM0P]].
|-
| $D00D (W)
| GRAFP0
| Rejestr grafiki gracza 0. Zazwyczaj zapisywany przez ANTIC kiedy włączony jest DMA dla graczy w rejestrze [[Rejestry ANTIC-a#DMACTL|DMACTL]]. Ręczne zapisanie tego rejestru powoduje zmianę kształtu gracza 0.
|-
| $D00E (R)
| KOLP2P, P2PL
| Znaczniki kolizji gracza 2 z graczem. Patrz [[#KOLM0P|KOLM0P]].
|-
| $D00E (W)
| GRAFP1
| Rejestr grafiki gracza 1. Patrz [[#GRAFP0|GRAFP0]].
|-
| $D00F (R)
| KOLP3P, P3PL
| Znaczniki kolizji gracza 3 z graczem. Patrz [[#KOLM0P|KOLM0P]].
|-
| $D00F (W)
| GRAFP2
| Rejestr grafiki gracza 2. Patrz [[#GRAFP0|GRAFP0]].
|-
| $D010 (R)
| TRIG0
| Stan spustu joysticka nr 0 (0 - wciśnięty). Cień w TRIG0S ($0284). Podłączony jest tu również element światłoczuły [[Pióro świetlne|pióra świetlnego]] lub [[XG-1|pistoletu świetlnego]] dołączonego do portu 0.
|-
| $D010 (W)
| GRAFP3
| Rejestr grafiki gracza 3. Patrz [[#GRAFP0|GRAFP0]].
|-
| $D011 (R)
| TRIG1
| Stan spustu joysticka nr 1 (0 - wciśnięty). Cień w TRIG1S ($0285). Podłączony jest tu również element światłoczuły pióra świetlnego lub pistoletu świetlnego dołączonego do portu 1.
|-
| $D011 (W)
| GRAFM
| Rejestr grafiki pocisków. Zazwyczaj zapisywany przez ANTIC kiedy włączony jest DMA dla pocisków w rejestrze [[Rejestry ANTIC-a#DMACTL|DMACTL]]. Ręczne zapisanie tego rejestru powoduje zmianę kształtu wszystkich pocisków. Znaczenie:

* bity 0-1: kształt pocisku 0
* bity 2-3: kształt pocisku 1
* bity 4-5: kształt pocisku 2
* bity 6-7: kształt pocisku 3
|-
| $D012 (R)
| TRIG2
| W [[400/800]] stan spustu joysticka nr 2 (0 - wciśnięty). W [[XEGS]] wskazuje fakt podłączenia klawiatury (1 - podłączona). W pozostałych [[XL]] i [[XE]] rejestr nieużywany. Cień w TRIG2S ($0286).
|-
| $D012 (W)
| COLPM0
| Kolor gracza i pocisku nr 0. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLPM0S $02C0 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D013 (R)
| TRIG3
| W [[400/800]] stan spustu joysticka nr 3 (0 - wciśnięty). W [[XL]] i [[XE]] sygnalizuje stan zewnętrznego [[Cartridge|cartridge]]'a (1 - włożony do gniazda) podpiętego pod linię RD5 (mapowanie $A000-$BFFF). Nie wskaże, czy włożono cartridge, który jest podpięty tylko (!) pod linię RD4 (mapowanie $8000-$9FFF). Cień w TRIG3S ($0287).

W komputerach SECAM (w przeciwieństwie do PAL i NTSC) stan tego rejestru nie ustala się natychmiast po aktywacji (włożeniu) kartridża, ale dopiero podczas pierwszych sześciu [[Cykl koloru|cykli koloru]] po impulsie synchronizacji poziomej kończącym bieżącą linię skaningową. Powoduje to kłopoty, jeśli program zapisany na kartridżu może odłączać pamięć ROM kartridża w celu uzyskania dostępu do znajdującego się "pod nią" RAM-u. Takim kartridżem jest [[SpartaDOS X]]. Przyczyną jest fakt, że procedura [[SYSVBL]] (a ściślej: jej druga faza) zawiera kod sprawdzający zgodność stanu TRIG3 i jego cienia GINTLK ($03FA), i jeśli się nie zgadzają, zawiesza komputer.

Metoda obejścia tego problemu:
<code>
</code>

<pre> sei ;zablokuj drugą fazę SYSVBL
... ;tu przełączenie pamięci
sta wsync ;odczekujemy 2 linie na ustalenie sie stanu trig3
sta wsync
lda trig3
sta gintlk
cli
</pre>
|-
| $D013 (W)
| COLPM1
| Kolor gracza i pocisku nr 1. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLPM1S $02C1 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D014 (R)
| PAL
| Znacznik systemu TV. Znaczenie bitów:

* bity 7-4: nieużywane, zawsze 0
* bity 3-1: wartość 000 dla systemu PAL/SECAM oraz 111 dla [http://pl.wikipedia.org/wiki/NTSC NTSC]
* bit 0: zawsze 1.

Wynika z tego, że w systemie PAL i SECAM wartość rejestru to $01, a w NTSC $0F.
Na podstawie tego rejestru XL OS ustawia znacznik PALNTS $0062 wartością:

* 0 - NTSC
* 1 - PAL
|-
| $D014 (W)
| COLPM2
| Kolor gracza i pocisku nr 2. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLPM2S $02C2 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D015 (W)
| COLPM3
| Kolor gracza i pocisku nr 3. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLPM3S $02C3 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D016 (W)
| COLPF0, COLOR0
| Kolor pola gry 0. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLPF0S $02C4 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D017 (W)
| COLPF1, COLOR1
| Kolor pola gry 1. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez natychmiastową fazę procedury [[SYSVBL]] w ramach obsługi trybu przyciągania uwagi (ang. "attract mode"), która kopiuje tu zawartość cienia COLPF1S $02C5 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D018 (W)
| COLPF2, COLOR2
| Kolor pola gry 2. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLPF2S $02C6 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D019 (W)
| COLPF3, COLOR3
| Kolor pola gry 3. Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLPF3S $02C7 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D01A (W)
| COLBAK, COLBK
| Kolor ramki ekranu (w trybach hires) lub tła (w pozostałych trybach). Bity 7-4 wybierają kolor, bity 3-1 odcień, a bit 0 jest nieużywany, a więc wybór jest z palety 128 kolorów. Rejestr odświeżany jest przez opóźnioną fazę procedury [[SYSVBL]], która kopiuje tu zawartość cienia COLBAKS $02C8 za każdym wystąpieniem [[Przerwania|przerwania]] [[VBL]].
|-
| $D01B (W)
| GTIACTL, PRIOR
| Rejestr cień: GTIACTLS (GPRIOR) $026F. Służy do konfiguracji trybów wielokolorowych oraz [[PMG]]

{|
|-
| bit
| 7
| 6
| 5
| 4
| 3
| 2
| 1
| 0
|-
| znaczenie
|colspan="2" | tryby GTIA: 00 = tryby GTIA wyłączone ([[Graphics 8]]) 
01 = 1 barwa, 16 jasności ([[Graphics 9]]) 
10 = 9 barw/jasności ([[Graphics 10]]) 
11 = 16 barw, 1 jasność ([[Graphics 11]])
| gracze wielokolorowi: 1 = włączone
| 4 pociski jako 5 gracz: 1 = włączone
|colspan="4" | priorytety graczy i pocisków: 0000 = PM0, PM1, PF0, PF1, PM2, PM3, PF2, PF3, BAK 
0001 = PM0, PM1, PM2, PM3, PF0, PF1, PF2, PF3, BAK 
0010 = PM0, PM1, PF3, PF2, PF1, PF0, PM2, PM3, BAK 
0011 = PM0, PM1, PF2, PF3, PM2, PM3, PF0, PF1, BAK 
0100 = PF3, PF2, PF1, PF0, PM0, PM1, PM2, PM3, BAK 
0101 = PF3, PF2, PM0, PM1, PM2, PM3, PF0, PF1, BAK 
0110 = PF3, PF2, PF1, PF0, PM0, PM1, PM2, PM3, BAK 
0111 = PF3, PF2, PM0, PM1, PM2, PM3, PF0, PF1, BAK 
1000 = PF0, PF1, PM0, PM1, PM2, PM3, PF2, PF3, BAK 
1001 = PM0, PM1, PM2, PM3, PF0, PF1, PF2, PF3, BAK 
1010 = PF0, PF1, PM0, PM1, PM2, PM3, PF2, PF3, BAK 
1011 = PM0, PM1, PF2, PF3, PM2, PM3, PF0, PF1, BAK 
1100 = PF3, PF2, PF1, PF0, PM0, PM1, PM2, PM3, BAK 
1101 = PF3, PF2, PM0, PM1, PM2, PM3, PF0, PF1, BAK 
1110 = PF3, PF2, PF1, PF0, PM0, PM1, PM2, PM3, BAK 
1111 = PF3, PF2, PM0, PM1, PM2, PM3, PF0, PF1, BAK
|}
|-
| $D01C (W)
| VDELAY
| Bity 0-3 oznaczają pociski o numerach 0-3, bity 4-7 graczy o numerach 0-3. Ustawienie bitu powoduje, że pobieranie grafiki DMA odpowiedniego pocisku lub gracza odbywa się wyłącznie w nieparzystych liniach skaningowych. Mechanizm ten służy do obniżenia obiektu w [[Rejestry ANTIC-a#DMACTL|rozdzielczości dwuliniowej]] o jedną linię skaningową.
|-
| $D01D (W)
| PMCNTL, GRACTL
| Funkcje bitów:

* bit 7 - w układzie [[Sophia|Sophia2]]: włączenie [[Rejestry Sophia|rejestrów rozszerzenia]] (1 - włączone)
* bit 6 - niewykorzystany
* bity 3-5 - w układzie [[Sophia|Sophia1]]: [[Rejestry Sophia|konfiguracja ustawień wyświetlania]]
* bit 2 - odczyt przycisków joysticków (1 - zatrzask)
* bit 1 - DMA graczy (1 - włączone)
* bit 0 - DMA pocisków (1 - włączone)

Bity 1 i 0 aktywują pobieranie grafiki odpowiednio graczy i pocisków z szyny danych w momentach kiedy ANTIC za pomocą [[DMA]] odczytuje z pamięci dane o kształcie odpowiedniego sprajta. Najczęściej ustawia się takie same wartości, jak w bitach 3 i 2 [[Rejestry ANTIC-a#DMACTL|DMACTL]]. Ustawienie bitów w DMACTL, ale nie w PMCNTL powoduje że DMA ANTICa są ignorowane. Ustawienie bitów w PMCNTL ale nie w DMACTL z kolei powoduje pobieranie grafiki graczy lub pocisków z szyny danych 6502.

Bit 2 odpowiada za działanie rejestrów TRIG0-3: jego ustawienie powoduje, że po wciśnięciu spustu joysticka zwartość odpowiedniego rejestru TRIGx "zatrzaskuje się" i pokazuje cały czas, że spust jest wciśnięty, nawet jeśli ten w międzyczasie został już zwolniony. Skasowanie bitu 2 PMCNTL powoduje powrót do normalnego trybu pracy TRIGx odzwierciedlającego bieżący stan spustu joysticka. Mechanizm ten służy do wykrywania portu, do którego jest podłączone [[Pióro świetlne|pióro świetlne]] lub [[XG-1|pistolet świetlny]]. Urządzenia te generują bardzo krótkie impulsy.
Bit ten ma też wpływ na rejestry TRIG2 i TRIG3, które odzwierciedlają podłączenie klawiatury w modelu XEGS oraz obecność cartridge'a w gnieździe.
|-
| $D01E (W)
| HITCLR
| Zapis dowolnej wartości pod ten adres kasuje stany wszystkich rejestrów kolizji.
|-
| $D01F (R/W)
| CONSOL
| Bity 0-3 tego rejestru reprezentują stan nóżek S0-S3 układu [[GTIA]], a pozostałe bity sa niewykorzystane.

Znaczenie w komputerze:

* bit 3 - jednobitowe wyjście dźwiękowe (tzw. [[Buzzer]])
* bit 2 - stan klawisza OPTION (0 - naciśnięty)
* bit 1 - stan klawisza SELECT (0 - naciśnięty)
* bit 0 - stan klawisza START (0 - naciśnięty)

Przed odczytaniem stanu linii wejściowych (czyli stanu klawiszy START, SELECT, OPTION) odpowiednie bity rejestru CONSOL trzeba ustawić na zero. Normalnie jednak nie ma potrzeby tego czynić w programie, gdyż robi to systemowa procedura [[SYSVBL]].

W konsoli 5200 wszystkie cztery bity służą jako wyjścia wybierające port joysticka, którego klawisze są skanowane przez POKEY.
|}

== Zobacz też ==

* [[Rejestry Sophia]]

[[Kategoria:Programowanie Atari 8-bit]]

Rejestry GTIA - Historia wersji

imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest