imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

2026-10-01T08:51:48Z

Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

Nowa strona

[[File:Ramcart.jpg]]

Rozszerzenie pamięci [[RAM]] do Atari [[XL]]/[[XE]] występujące w formie [[Cartridge|cartridge]]'a, produkowane przez łódzki zakład [[Unerring Masters]] a dokładnie Piotra Janiszowskiego, który był twórcą i początkowym wykonawcą (wersje do 1MB).
W późniejszym czasie dołączył Przemysław "[[GALTRON]]" Galanciak, który zajmował się projektowaniem płytek, wykonaniem ich wraz z montażem elementów.
W projekcie pomagał [[Zenon]] "DIAL" Rakoczy który tworzył schematy, brał udział w testowaniu.

Pamięć jest podtrzymywana bateryjnie.

Pierwowzorem układu był [[SiDiCar]].

Obecnie układ można też spotkać w wersji z przyciskiem RESET oraz w formie '''Double Ram-Cart''', który różni się od zwykłej wersji tym, że ma podwojoną liczbę układów pamięci - co daje już przyzwoitą pojemność - 256KB, a nawet (przy drobnych modyfikacjach) do 1MB.

== 64 KB ==

RAM-CART 64k produkowany był w dwu wersjach różniących się zastosowaną pamięcią SRAM. Różnica polega na odmiennym sterowaniu wejściem zapisu E (/E), stąd w wersji 2 (oznaczonej na schemacie) pojawiły sie dodatkowe bramki logiczne 7403 typu otwarty kolektor (OC).

Płytka przygotowana była dla wersji 64k i 128k. W zależności od modelu dokonywano na niej modyfikacji.
Model 64k - tylko dwie pamięci SRAM, tylko dwa oporniki 10k, brak zwory łączącej pin 12 układu 74174 i pinami 11,12 układu 7402 oraz pinami 9, 12 układu 7403. Te cztery piny połączone są zworą do +5V.

== 128 KB ==

Model 128k - nalutowane dwie dodatkowe pamięci SRAM, wlutowane dwa dodatkowe oporniki 10k, wlutowana zwora łączące pin 12 układu 74174 z pinami 11,12 układu 7402 oraz pinami 9, 12 układu 7403. Wejścia /CS dodatkowych pamięci połączone są odpowiednio z pinami 3, 6 układu 7403 (patrz schemat RAM-CART 128k wersja 2)

RAM-CART 128k produkowany był w dwu wersjach różniących się zastosowaną pamięcią SRAM. Różnica polega na odmiennym sterowaniu wejściem zapisu E (/E), stąd w wersji 2 (oznaczonej na schemacie) pojawiły sie dodatkowe bramki logiczne 7403 typu otwarty kolektor (OC).

== Double Ram-Cart 2x128 KB / 256 KB ==

Dodatkowy przycisk P1 pozwala na wybór jednego z dwóch trybów pracy:

* 2x128K - wtedy cartridge zachowuje się jak dwa oddzielne moduły 128K
* 256K - cartridge zawiera 256K pamięci a bit 2 w rejestrze konfiguracyjnym służy do wyboru numeru banku

Dodatkowy przycisk P2 pozwala przełączać się między modułami 128KB w obydwu trybach pracy (!).

[[File:Ramcart32mb.jpg]]

== 1 MB ==

Cartridge powstały na bazie wersji 128KB.

W początkowej wersji od pana Zenona rejestr sterujący BANKCTL ma znaczenie identyczne, jak w wersji 128KB (bity 6 i 7 są nieużywane), oraz dodany został rejestr MODSEL za pomocą którego dokonuje się wyboru modułu 128K.

W późniejszej wersji Galtrona z obudowy zniknęły przyciski P1 i P2, za to pojawiły się przyciski A, B i C pozwalające na wybór 1 z 8 modułów 128K i wszystko obsługuje się rejestrem BANKCTL (zniknął MODSEL).

W firmowej wersji cartridge-a bity 2, 6 i 7 służą do odczytu stanu przycisków A, B i C. Po rozkręceniu obudowy można zalutować zworki dzięki czemu przyciski A, B i C tracą swoją funkcję, a bity te służą do wybierania banków w pełnym obszarze 1MB.

== 2 MB ==

Rozszerzenie cartridge-a 1MB o dodatkowy 1MB.

Dodatkowy przycisk 1/2M na obudowie w kooperacji z A, B i C pozwala wybrać 1 z 16 modułów 128K (1 z 2 modułów 1M po przelutowaniu zworek ABC).

== 4 MB ==

Rozszerzenie cartridge-a 1MB o dodatkowe 3MB.

Dodatkowe przyciski D i 2/4M na obudowie w kooperacji z A, B i C pozwalają na wybór 1 z 32 modułów 128K (1 z 4 modułów 1M po przelutowaniu zworek ABC).

== 8, 16 i 32 MB ==

Rozszerzenie cartridge-a w wersji 1MB do 8, 16 i 32MB pamięci.

Zrezygnowano z przycisków A, B, C, D, 2/4M na rzecz wprowadzenia dodatkowego rejestru wybierającego bank pamięci (faktycznie wybierany jest bank 1MB) co pozwala na całkowicie programową konfigurację banków.

== Programowanie ==

Bank pamięci cartridge-a liczy sobie 16KB i jest konfigurowany za pomocą rejestru sterującego BANKCTL znajdującego się pod adresem $D500 (aczkolwiek ze względu na uproszczony dekoder adresów jest on powtórzony na całej stronie $D5):

* bit 0: włącza górne 8KB banku pamięci cartridge-a w obszarze $A000 - $BFFF; w trybie RO (odczytu): 0 - włączony, 1 - wyłączony, a w trybie RW (zapisu) przeciwnie: 1 - włączony, 0 - wyłączony
* bit 1: włącza dolne 8KB banku pamięci cartridge-a w obszarze $8000 - $9FFF; w obydwu trybach: 1 - włączony, 0 - wyłączony
* bit 2: ustawiony blokuje rejestr do momentu wyłączenia komputera (w module 64/128K/2x128K), przełącza bank pamięci w module 256K oraz 8/16/32M, a także w zmodyfikowanych 1/2/4M, w fabrycznych wersjach zwraca stan przycisku A
* bit 3: przełącza bank pamięci we wszystkich rodzajach cartridge-y
* bit 4: przełącza bank pamięci we wszystkich rodzajach cartridge-y
* bit 5: przełącza bank pamięci w cartridge-u 128/256K i 1/2/4/8/16/32M
* bit 6: przełącza bank pamięci w cartridge-u 8/16/32M oraz zmodyfikowanym 1/2/4M, w fabrycznym zwraca stan przycisku B, w wersji 1M pana Zenona niewykorzystany
* bit 7: przełącza bank pamięci w cartridge-u 8/16/32M oraz zmodyfikowanym 1/2/4M, w fabrycznym zwraca stan przycisku C, w wersji 1M pana Zenona niewykorzystany

W cartridge-ach 64K i 128K rejestr był przeznaczony tylko do zapisu. W pierwszych wersjach Double Ram-Cart 2x128/256K i Ram-Cart 1M od Zenona początkowo również tak było, choć w późniejszych egzemplarzach został udostępniony również do odczytu (co pozwala zorientować się w aktualnym położeniu przełączników RW oraz A, B i C), a dodatkowo Zenon zmodyfikował konstrukcję i wykorzystał pełny dekoder adresów (rejestr sterujący dostępny jest wtedy tylko pod adresem $D500).

W cartridge-ach 8M, 16M i 32M (oraz wersji 1M pana Zenona) pod adresem $D501 wprowadzono dodatkowy rejestr MODSEL służący do wyboru modułu 1M:

* bit 0: przełącza moduł pamięci w cartridge-ach 8/16/32M i 1M od Zenona
* bit 1: przełącza moduł pamięci w cartridge-ach 8/16/32M i 1M od Zenona
* bit 2: przełącza moduł pamięci w cartridge-ach 8/16/32M i 1M od Zenona
* bit 3: przełącza moduł pamięci w cartridge-ach 16/32M
* bit 4: przełącza moduł pamięci w cartridge-ach 32M
* bit 5-7: zarezerwowane dla większych pojemności

Można w uproszczeniu przyjąć, że za numer banku pamięci odpowiadają następujące bity rejestrów:

<pre>MODSEL BANKCTL
$D501 $D500

---43210 762543-- bit
::::: :::::: model
---::::: ::::++-- 64 KB
---::::: :::+++-- 128 KB
---::::: ::++++-- 256 KB
---::::: ++++++-- 1 MB
---::::* ++++++-- 2 MB
---:::** ++++++-- 4 MB
---::+++ ++++++-- 8 MB
---:++++ ++++++-- 16 MB
---+++++ ++++++-- 32 MB
:: ::: przycisk
:: ::+----- A w 1M/2M/4M
:: :+------ B w 1M/2M/4M
:: +------- C w 1M/2M/4M
:+--------- 1/2 w 2M
:+--------- D w 4M
+---------- 2/4 w 4M
</pre>

a w wersji 1M Zenona:

<pre>MODSEL BANKCTL
$D501 $D500

-----210 --543--- bit
::: :::
-----+++ --+++--- 1 MB
</pre>

== Oprogramowanie ==

Wszystkie potrzebne pliki do obsługi RAM CART-ów, które zostały opisane w instrukcjach są dostępne poniżej.

[http://atariki.krap.pl/images/6/6a/RAMCART3.ATR Plik z oprogramowaniem w formacie ATR]

== Bibliografia ==

* [[KMK|Konrad Kokoszkiewicz]], "RAM-CARTRIDGE dla Atari XL/XE", [http://atarionline.pl/biblioteka/czasopisma/Bajtek/Bajtek_1992_11.djvu Bajtek 11/1992] (w [[Atarionline.pl]]), s. 12-13
* [http://atariki.krap.pl/images/8/86/NOWY_RAM_CART.pdf Instrukcja obsługi (aktualne wersje)]
* [http://atariki.krap.pl/images/9/96/STARY_RAM_CART.pdf Instrukcja obsługi (poprzednie wersje)]

== Schematy ==

* [[Grafika:RAMCART.png|Schemat wersji 64k]]
* [[Grafika:RAMCART64v2.png|Schemat wersji 64k - wersja druga]]
* [[Grafika:RAMCART128.png|Schemat wersji 128k - wersja oryginalna]]
* [[Grafika:RAMCART128ZENON.png|Schemat wersji 128k - wersja zmodyfikowana, autorstwa Zenona/Dial]]
* [[Grafika:RAMCART128kv2.png|Schemat wersji 128k - wersja druga]]
* [[Grafika:DOUBLE.png|Schemat wersji 2x128k/256k - Double Ram-Cart]]

== Odnośniki zewnętrzne ==

* RAM-CART Handler - [[Tajemnice Atari|TA]] [http://tajemnice.atari8.info/10_93/10_93.html 10/93] - instaluje dodatkowy dysk używający Ram-Carta
* [http://web.archive.org/web/20100720185313/http://www.serious-dial.atari.pl/softdial.html Dial Group - oprogramowanie]
* [http://web.archive.org/web/20090209232906/http://serious-dial.atari.pl/artykuly/dblrc.html Double Ram-Cart - opis oprogramowania]
* [http://web.archive.org/web/20100804024148/http://www.serious-dial.atari.pl/zzone/pserious.html Artykuły w SERIOUS#8,#9,#10 i #11] dotyczące różnych modyfikacji Ram-Carta

== Zobacz też ==

* [[SiDiCar]]
* [http://raster.atariportal.cz/hw/ramcart/ramcart.htm S/XEGS RAMCART 128KB]
* [[AVG-Cart]]

[[Kategoria:Peryferia 8-bit]]
[[Kategoria:Schematy i specyfikacje]]

Ram-Cart - Historia wersji

imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest