imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

2026-10-01T08:51:48Z

Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

Nowa strona

[[File:Letsemu.png]]

Eksperymentalny emulator komputera [https://pl.wikipedia.org/wiki/ZX_Spectrum Sinclair ZX Spectrum] dla Atari wyposażonego w procesor [[65C816]]. Autorem jest [[KMK]].

== Wymagania sprzętowe ==

* procesor 65C816
* dodatkowa [[Pamięć liniowa|pamięć liniowa]] o rozmiarze co najmniej 448k
* [[DracOS]] (ze względu na funkcje zarządzania pamięcią liniową)

Joysticki Atari działają jako joysticki [https://en.wikipedia.org/wiki/Kempston_Interface Kempston] lub Sinclair. Wybór pomiędzy jednym a drugim systemem jest automatyczny, tj. pierwsze odwołanie do portu I/O joysticka Kempston wyłącza emulację joysticków Sinclair.

== Zalecana konfiguracja sprzętowa ==

* procesor 65C816 taktowany co najmniej 7 MHz (optymalnie - 20 MHz)
* przynajmniej 512k pamięci liniowej (64+512, czyli razem 576k)
* [[Rapidus Accelerator|karta Rapidus]]
* [[VBXE]]
* [[Evie]], [[SONari]] lub stereo [[POKEY]]
* szybki twardy dysk
* [[SpartaDOS X]]

Program został napisany dla karty [[Rapidus Accelerator|Rapidus]], ale nie jest ona niezbędnie konieczna do jego działania: ''Let's Emu!'' można np. uruchomić pod emulatorem [[Altirra]] (niemniej po wykryciu karty Rapidus wykorzystywane są jej niektóre specyficzne możliwości).

Bez VBXE brak jest atrybutów koloru ZX Spectrum (bez tego niektóre programy - np. gra [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Trap_Door_%28video_game%29 Trap Door] - są bezużyteczne).

Układ [[PSG (układ)|PSG]] znajdujący się w Evie lub SONari jest pod emulatorem widoczny jako przystawka z układem AY-3-8910. Jeśli taka przystawka nie jest dostępna, ale jeśli komputer zawiera rozszerzenie [[Stereo|stereo]] dla POKEY-a, program wykorzysta je do odtwarzania utworów ułożonych dla układu AY. Układ AY nie jest jednak syntezowany, dlatego generowany dźwięk będzie w takim wypadku tylko lepszym lub gorszym przybliżeniem oryginału.

SpartaDOS X pozwala zarejestrować program jako "przeglądarkę" do plików (tzw. snapszotów) zawierających programy na ZX Spectrum. Natomiast twardy dysk znacznie usprawnia całą zabawę: pliki snapszotów mają po kilkadziesiąt KB, sam plik wykonywalny emulatora też nie ułomek (75 KB), a z twardego dysku na [[PBI]] to wszystko ładuje się w kilka sekund.

== Kompatybilność ==

Program emuluje podstawowy model ZX Spectrum, tj. ZX Spectrum 48k. Procesor [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zilog_Z80 Z80] i w ogóle cała maszyna emulowana jest dość wiernie (na tyle, że bez zakłóceń działa np. Sinclair BASIC), są jednak wyjątki wynikające z uproszczeń w kodzie emulatora:

* odczyt pamięci kolorów odbywa się raz na [[Ramka|ramkę]] (a nie, jak w oryginale, co linię skaningową)
* nie jest dokładnie emulowany rejestr R procesora
* czas wykonywania poszczególnych rozkazów emulowanego Z80 ma niewiele wspólnego z tymże czasem na "prawdziwym" CPU: emulator wykonuje rozkazy tak szybko, jak potrafi, ale nie zachowuje np. ich wzajemnych zależności czasowych

To ostatnie powoduje słyszalne kłopoty w przypadku np. gier odtwarzających muzykę na beeperze, w której długości i częstotliwości nut mierzone są przez pętle opóźniające. Z tego samego powodu trudno jest dokładnie ocenić wydajność emulacji Z80, bo emulator różne zestawy rozkazów może wykonywać z różną szybkością - ale średnio wychodzi ok. 100% oryginału na 65C816 pracującym z częstotliwością 20 MHz.

Pod emulatorem bardzo szybkie są rozkazy przesłań blokowych Z80 (np. LDIR), bo program używa rozkazów przesłań blokowych 65C816 (MVN i MVP), które przy zegarze 20 MHz są ok. 17x szybsze niż ich odpowiedniki z Z80/3,5 MHz. Z tego powodu istnieje przynajmniej jeden program, który pod emulatorem działa zupełnie dobrze już przy 7 MHz, a przy wyższych częstotliwościach zegara jest po prostu za szybki - jest to gra ''Jet Set Willy''.

Na nieco szybszy od oryginału wygląda też Sinclair BASIC (aczkolwiek do pomiarów, z braku oryginału, użyto emulatora [https://en.wikipedia.org/wiki/Fuse_(emulator) Fuse]):

{|
|-
| '''Program'''
| '''Fuse (PC)'''
| '''Let's Emu!<br />(Rapidus, 20 MHz)'''
| '''Let's Emu!<br />(Altirra 2.50, 21,27 MHz)'''
| '''Let's Emu!<br />([[XL14]], 14,32 MHz)'''
|-
| <pre>
10 FOR x=1 TO 1000
20 PRINT AT 10,10;x
30 NEXT x
</pre>
| 19 sek.
| 17 sek.
| 16 sek.
| 35,9 sek.
|-
| <pre>
10 FOR x=1 TO 10000
20 NEXT x
</pre>
| 43 sek.
| 34 sek.
| 34 sek.
| 77,3 sek.
|-
| <pre>
10 FOR x=1 TO 6
20 BEEP 10,0
30 NEXT x
</pre>
| 60 sek.
| 66 sek.
| 64 sek.
| 143,5 sek.
|}

Ogólnie, pomijając skrajności, wydajność emulacji Z80 to około 17-18% oryginału.

== Obsługiwane formaty plików ==

Emulator umie załadować programy w następujących formatach:

* plik ROM: "kartridż" o wielkości 8 lub 16k zastępujący oryginalny ROM ZX Spectrum
* plik SNA: nieskompresowany zrzut 48k pamięci
* plik Z80: skompresowany zrzut 48k pamięci (obsługiwane są wersje formatu v1, v2 i v3)
* plik TAP: zawartość standardowej taśmy z programem dla ZX Spectrum (od wersji 0.9.2).

Bieżącą zawartość pamięci emulatora można też zapisać do pliku w formacie Z80 (v2).

== Klawiszologia ==

Program obsługiwany jest z menu widocznego na obrazku. Poza tym, w czasie pracy emulatora, pewne funkcje sterujące przypisane są do klawiszy konsoli:

* START przerywa emulację i powoduje powrót do menu (lub do DOS-u, jeśli program uruchomiono w trybie "automatycznym", tzn. z parametrem /A w wierszu poleceń)
* OPTION powoduje odwrócenie kolorów INK i PAPER (tylko wtedy, kiedy VBXE jest nieaktywne)
* HELP wyświetla ściągę z układem klawiatury ZX Spectrum

Funkcje głównej klawiatury przypisano następująco:

{|
|-
| '''ZX Spectrum'''
| '''Atari'''
|-
| Break
| Shift/Space
|-
| Caps
| Caps
|-
| Caps Shift
| Shift
|-
| Delete
| Bk Sp
|-
| Enter
| Return
|-
| Extended Mode
| Esc (lub Shift/SELECT)
|-
| Inverse video
| Inverse
|-
| Symbol Shift
| Control (lub SELECT)
|-
| True video
| Shift/Inverse
|}

Dla ułatwienia korzystania z klawiatury, znaki <code>,./;+*-=<></code> oraz <code>?:_^</code>, a także funkcje przesuwania kursora można wywoływać na dwa sposoby: albo przy użyciu odpowiednich kombinacji klawiszy ZX Spectrum, albo wciskając klawisz bądź kombinację klawiszy, którymi wywołuje się daną funkcję (lub dany znak) z klawiatury Atari.

Np. znak zapytania (?) znajduje się na klawiaturze ZX Spectrum pod klawiszem [C]: żeby go wywołać na ekran, trzeba wcisnąć kombinację klawiszy [Symbol Shift]+[C] - czyli, na klawiaturze Atari, odpowiednio [Control]+[C] lub [SELECT]+[C]. Ale tak poza tym można go również wywołać "metodą atarowską", tj. przez wciśnięcie klawiszy [Shift]+[?].

== Ciekawostki ==

* Program napisano na Atari, początkowo z kartą [[F7]] (10,62 MHz), potem z rozszerzeniem [[SIMMius 4 MB]] (1,77 MHz), na końcu z kartą [[Rapidus Accelerator|Rapidus]] (początkowo 16, potem 20 MHz). Wykorzystano [[MAE]] jako edytor, a kod źródłowy został zasemblowany (nieopublikowanym) asemblerem [[N16]] autorstwa KMK. Cały proces kompilacji ''Let's Emu!'' wymaga też SpartaDOS X w wersji co najmniej 4.47.

* Konwersja atrybutów koloru robiona jest blitterem VBXE, z tego względu w praktyce nie zajmuje czasu CPU.

* Objętość kodu programu emulacji całego ZX Spectrum 48k wynosi tylko nieco ponad 34 KB.

== Przykładowe gry ==

[[File:Letsemu 3weeks1.png]]
[[File:Letsemu 3weeks2.png]]
[[File:Letsemu boulder.png]]
[[File:Letsemu crap.png]]
[[File:Letsemu cyber1.png]]
[[File:Letsemu elite.png]]
[[File:Letsemu fairlight1.png]]
[[File:Letsemu jsw.png]]
[[File:Letsemu knightlore.png]]
[[File:Letsemu paperboy.png]]
[[File:Letsemu rick.png]]
[[File:Letsemu trapdoor.png]]

Snapszoty zrzucono z emulatora Altirra.

== Do ściągnięcia ==

* [http://drac030.krap.pl/pl-acc-pliki.php Ze strony autora]

== Zobacz też ==

* [[ZXEmulator|zXEmulator]]

== Odnośniki zewnętrzne ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=0TpQC7afQDo Film prezentujący działanie emulatora].
* [http://drac030.krap.pl/shiru_restless_fighter.flac "Let's Emu!" gra (na Pokeyu) utwór "Restless Fighter"] (skomponowany przez Shiru na beeper). Dla porównania, oryginału można posłuchać [http://battleofthebits.org/arena/Entry/Restless+Fighter/4548/ tutaj].
* [http://drac030.krap.pl/wapniak-2012.flac "Let's Emu!" gra (na Evie) utwór z inwitra na Wapniaka 2012] (skomponowany przez [[Yerzmyey|Yerzmyeya]] na [[PSG]]).

[[Kategoria:Atari 8-bit]]
[[Kategoria:Akceleratory]]
[[Kategoria:VBXE]]
[[Kategoria:Programy użytkowe]]
[[Kategoria:Polskie programy]]

Let's Emu! - Historia wersji

imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest