https://mirror.atariki.pl/w/index.php?action=history&feed=atom&title=Arabski_65XEArabski 65XE - Historia wersji2026-10-03T12:27:46ZHistoria wersji tej strony wikiMediaWiki 1.46.0https://mirror.atariki.pl/w/index.php?title=Arabski_65XE&diff=246&oldid=previmported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest2026-10-01T08:51:48Z<p>Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest</p>
<p><b>Nowa strona</b></p><div>Wersja komputera [[65XE]] sprzedawana przez [[Atari Corporation]] w Egipcie, Arabii Saudyjskiej i być może w innych krajach arabskich. Na obudowie obok nazwy Atari widnieje słowo "gwiazda" zapisane w języku arabskim - pod taką marką rozprowadzane było Atari w tym regionie.<br />
<br />
Wersja arabska od zwykłego 65XE różni się nadrukami w języku arabskim na obudowie i na klawiszach oraz zmodyfikowanym systemem operacyjnym, przystosowanym do wprowadzania tekstu w języku arabskim. Poza tym jest to zwykłe 65XE w obowiązującym w Egipcie standardzie PAL z [[Atari BASIC]]-iem rev. C i [[ECI]].<br />
<br />
Znane są trzy wersje arabskiego 65XE:<br />
<br />
== Wersja z 1987 roku[https://forums.atariage.com/topic/215997-atari-65xe-arabic/?do=findComment&comment=3848722 [1]][https://forums.atariage.com/topic/215997-atari-65xe-arabic/?do=findComment&comment=3848790 [2]] ==<br />
<br />
Jest to bardziej powszechna wersja. Z zewnątrz można ją odróżnić od późniejszej wersji tym, że na klawiszu "G" nadrukowane są 2 znaki arabskie przypominające łacińskie litery jJ. Jest zbudowana na płycie głównej C100455 "65XEN" z ośmioma 1-bitowymi koścmi RAM.<br />
<br />
Komputer zawiera zmodyfikowaną wersję XL OS-u BB000001 rev. 3, z [[Sygnatura XL OS|sygnaturą]] BB000001 rev. 59 / 21 lipca 1987. Jest on wzbogacony o następujące funkcje:<br />
<br />
* Dodany arabski zestaw znaków, umieszczony w miejscu zestawu standardowego, od adresu $E000. Zestaw standardowy został przeniesiony pod adres $CC00, gdzie wcześniej znajdował się zestaw międzynarodowy. W nowym zestawie duże litery są niezmienione, natomiast w miejscu cyfr, małych liter i znaków semigrafiki zostały umieszczone arabskie litery.<br />
* Zmienione procedury edytora ekranowego. Przejście w tryb małych liter ('''Caps''') lub semigrafiki ('''Control'''+'''Caps''') powoduje, że tekst będzie wprowadzany od strony prawej do lewej. Naciśnięcie klawisza nie powoduje przesunięcia kursora, lecz przesunięcie całej linii począwszy od kursora w prawo i wstawienie znaku na zwolnione w ten sposób miejsce. W trybie dużych liter znaki alfanumeryczne wprowadzane są normalnie, a z klawiszem '''Control''' - od prawej do lewej.<br />
<br />
Kość ROM z systemem operacyjnym ma nadrukowane oznaczenie C101700-001A (C) ATARI 1987.<br />
<br />
Przykładowe egzemplarze z tym systemem, to sprowadzone z Egiptu egzemplarz [[Nosty|Nosty'ego]][http://atarionline.pl/v01/index.php?subaction=showfull&id=1184283958&archive=&start_from=20&ucat=6&ct=wynalazki [3]] oraz Laurenta Delsarte[http://www.atari800xl.eu/public/65xearab/ [4]].<br />
<br />
== 1. wersja z 1988 roku[https://forums.atariage.com/topic/366559-looking-for-65xe-pal-rom-file/?do=findComment&comment=5469417 [5]] ==<br />
<br />
Najrzadziej spotykana wersja. Od poprzedniej różni się tylko nowszym, bardziej rozwiniętym systemem operacyjnym, aczkolwiek nie da się go odróżnić po sygnaturze, która jest taka sama jak w poprzedniej wersji. Wprowadzono tu kilka dodatkowych usprawnień:<br />
<br />
* Arabski zestaw znaków został nieznacznie zmieniony. Charakterystyczny jest wygląd znaku Esc - w poprzedniej wersji był zastąpiony przez arabski znak, tu wygląda normalnie.<br />
* Wprowadzono przełączanie między zestawami arabskim i standardowym kombinacją '''Shift'''+'''Help'''.<br />
* Przejście w tryb małych liter powoduje wpisywanie tekstu od prawej do lewej tylko gdy włączony jest arabski zestaw znaków (kombinacją '''Shift'''+'''Help''' lub wpisaniem $E0 do CHBAS). W trybie dużych liter pisanie z '''Control''' nie powoduje już przejścia w tryb od prawej do lewej.<br />
* Kombinacja '''Control'''+'''Caps''' nie powoduje przełączenia edytora w tryb semigrafiki, lecz włącza/wyłącza "tryb prawostronny" - tekst obecny na ekranie jest przesuwany do prawej krawędzi (a w każdej linii dodatkowo zamieniana jest kolejność słów). Zmienia się też interpretacja komend edytora - działanie klawiszy takich jak '''Bk Sp''', '''Delete''' czy strzałek jest "odbite w lustrze". W połączeniu z trybem małych liter pozwala to pisać po arabsku poprawnie, czyli od prawej krawędzi ekranu do lewej.<br />
* W trybie małych liter, podczas pisania po arabsku naciśnięcie spacji powoduje, że ostatnia litera wprowadzonego przed chwilą wyrazu zamieniana jest na "alternatywną wersję" - w języku arabskim każda litera występuje w 4 formach, z czego w Atari dostępne są dwie.<br />
<br />
System jest na kości EPROM z naklejoną etykietą, na której widnieje oznaczenie "(C)ARAB XE 05 C101700-002C XE #1 6683 09/22/88". Firma Atari najwyraźniej nie wyprodukowała zwykłej kości ROM z tym systemem, być może dlatego że nie planowała produkcji dużej liczby egzemplarzy.<br />
<br />
== 2. wersja z 1988 roku[https://forums.atariage.com/topic/201133-os-source-code-all-revisions/?do=findComment&comment=4105525 [6]][https://forums.atariage.com/topic/215997-atari-65xe-arabic/?do=findComment&comment=3848790 [7]] ==<br />
<br />
Rzadko spotykana wersja. Z zewnątrz można ją rozpoznać po tym, że na klawiszu G nadrukowany jest tylko jeden znak arabski przypominający łącińską literę J. Jest zbudowana na płycie głównej C103579 "130XE" z dwiema 4-bitowymi kośćmi RAM i miejscem na dwie kolejne.[https://forums.atariage.com/topic/366559-looking-for-65xe-pal-rom-file/?do=findComment&comment=5469366 [8]]<br />
<br />
System operacyjny jest taki sam jak w 1. wersji z 1988 r., też zapisany na kości EPROM, ale z bardziej zwięzłym oznaczeniem "C101700-002C (C) ATARI 1988".<br />
<br />
Oprócz "zwykłych" egzemplarzy z tym systemem w wersji PAL znany jest jeden egzemplarz w wersji NTSC kupiony w Stanach Zjednoczonych od [[Best Electronics]][http://www.savetz.com/vintagecomputers/arabic65xe/ [9]], który może być prototypem albo egzemplarzem z wymienioną płytą główną.<br />
<br />
== Oprogramowanie ==<br />
<br />
Na rynku arabskim dostępne było specyficzne oprogramowanie - głównie [[Cartridge|cartridge]] z programami edukacyjnymi. Szacuje się, że różnych cartridge'y może być około 30. Produkowała je istniejąca do dziś firma elektroniczna "aDawliah".<br />
<br />
== Odnośniki zewnętrzne ==<br />
<br />
* [http://atarionline.pl/v01/index.php?subaction=showfull&id=1184283958&archive=&start_from=20&ucat=6&ct=wynalazki Artykuł Nosty'ego] o arabskim Atari 65XE i oprogramowaniu<br />
* [http://www.atari800xl.eu/public/65xearab/ Zdjęcia arabskiego 65XE] na stronie Laurenta Delsarte<br />
* [http://members.chello.nl/taf.offenga/atari_dev.htm Atari 8-bit Developer's Page] - strona [[Frankenstein|Frankensteina]], z której można pobrać ROM BB000001 rev. 59<br />
* [http://www.savetz.com/vintagecomputers/arabic65xe/ Arabski 65XE z prototypowym systemem] na stronie Kevina Savetza (ROM-y dostępne na stronie są uszkodzone, poprawne są [http://ftp.pigwa.net/stuff/collections/nir_dary_cds/ROMS/ROMS_OS/XLROMS/ tu])<br />
* [http://www.adawliah.com/ Witryna firmy aDawliah Universal Electronics]<br />
<br />
[[Kategoria:Atari 8-bit]]<br />
</div>imported>Atariki recovery