imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

2026-10-01T08:51:48Z

Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest

Nowa strona

Obraz dyskietki 8-bitowego Atari używany w emulatorach, [[APE]] itp. opracowany przez [[Nick Kennedy|Nicka Kennedy]]'ego.

Istnieje też odmiana '''ATZ''', jest to obraz dyskietki w formacie ATR skompresowany przy pomocy programu gzip. Format ATZ (i ATR też) jest obsługiwany przez emulatory [[Atari800]], [[Altirra]] oraz [[Atari800Win PLus]].

== Nagłówek ==

16 bajtów zgodnie z poniższą tabelką. Istnieją dwie wersje, pierwsze siedem bajtów ma takie samo znaczenie w obu:

=== Nagłówek [[SIO2PC]] ===

{| width="100%"
|-
! Offset
! Typ
! Nazwa
! Opis
|-
| $00
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wMagic
| Kolejno wartości: $96 i $02 ($0296, suma 'NICKATARI')
|-
| $02
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wPars
| Rozmiar obrazu (bez nagłówka), liczony w [[Paragraf|paragrafach]]: innymi słowy rozmiar w bajtach podzielić przez 16.
|-
| $04
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wSecSize
| Rozmiar sektora w bajtach: $80, $0100 lub $0200.
|-
| $06
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wParsHigh
| Najstarsze słowo rozmiaru w paragrafach (wprowadzono w REV 3.00).
|-
| $08
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btFlags
| * bit 4 = 1 - obraz z zabezpieczeniami
* bit 5 = 1 - ochrona przed zapisem
|-
| $09
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wBad
| Numer pierwszego sektora z zabezpieczeniami (jeśli bit 4 btFlags jest ustawiony).
|-
| $0B
|width="10%" align="center" | DWORD
|width="10%" align="center" | dwUnused
| Cztery bajty nieużywane, równe $00.
|-
| $0F
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btUnused
| Bajt nieużywany, równy $00.
|}

=== Nagłówek APE ===

{| width="100%"
|-
! Offset
! Typ
! Nazwa
! Opis
|-
| $00
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wMagic
| Kolejno wartości: $96 i $02 ($0296, suma 'NICKATARI')
|-
| $02
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wPars
| Rozmiar obrazu (bez nagłówka), liczony w paragrafach: innymi słowy rozmiar w bajtach podzielić przez 16.
|-
| $04
|width="10%" align="center" | WORD
|width="10%" align="center" | wSecSize
| Rozmiar sektora w bajtach: $80, $0100 lub $0200.
|-
| $06
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btParsHigh
| Najstarszy bajt rozmiaru w paragrafach.
|-
| $07
|width="10%" align="center" | DWORD
|width="10%" align="center" | dwCRC
| 32-bit CRC pliku. Wartość ta jest ważna jeśli bit 1 bajtu nr 15 (btFlags) jest ustawiony. Występuje od wersji APE 1.10.
|-
| $0B
|width="10%" align="center" | DWORD
|width="10%" align="center" | dwUnused
| Niewykorzystane.
|-
| $0F
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btFlags
| * bit 0 = 1 - obraz tylko do odczytu.
* bit 1 = 1 - pole dwCRC zawiera ważną sumę kontrolną

Pozostałe bity są niewykorzystane i powinny być równe zero. Występuje od wersji APE 1.10.
|}

Najczęściej się spotyka pliki z nagłówkiem podstawowym, w którym w bajtach 7-15 nagłówka są same zera. Pozostałe na ogół mają nagłówek w formacie APE z ustawionym znacznikiem zabezpieczenia przed zapisem. Plików w pierwszym z wymienionych formatów w zasadzie nie spotyka się.

== Treść ==

Po nagłówku występują po kolei sektory danych.

=== Sektor 128 bajtów ===

Obrazy dla rozmiaru sektora równego 128 bajtów ([[Formaty dyskietek#SD|SD]] i [[Formaty dyskietek#ED|ED]]) mają wszystkie sektory tej samej wielkości. Obliczenia rozmiaru pliku ATR dokonujemy wg następującego wzoru:

<pre>rozmiar_pliku_atr = (liczba_sektorów * 128)+16
</pre>

Dane konkretnego sektora będą się znajdować na pozycji obliczonej wg następującego wzoru:

<pre>offset = ((nr_sektora - 1) * 128) + 16
</pre>

=== Sektor 256 bajtów ===

W tym formacie panuje zamieszanie, którego praprzyczyną jest próba zaoszczędzenia 384 bajtów, jakie marnują się w obszarze odczytu wstępnego dyskietek [[DD]].

Dla wielkości sektora równej 256 bajtów występują dwa sposoby zapisania pierwszych trzech sektorów obrazu dysku:

# jako obszaru 768 bajtów, w którym "rzeczywiste" dane sektorów zajmują pierwsze 384 bajty, a druga jego połówka jest niewykorzystana (ale jest uwzględniona w wykazanej nagłówkiem wielkości obrazu liczonej w paragrafach - dla obrazu 180k będzie ta wielkość wynosiła $2D00).
# jako trzech porcji danych po 128 bajtów (w tym wypadku wielkość obrazu zapisana w nagłówku będzie o 24 paragrafy mniejsza niż powyżej).

Ten drugi format uchodzi za prawidłowy, w tej sytuacji sektor nr 4 (i każdy dalszy) zapisywany jest w pliku o 384 bajty wcześniej niż wynikałoby to z prostego obliczenia wzoru:

<pre>((nr_sektora-1) * wielkość_sektora) + wielkość_nagłówka
</pre>

Obliczenia rozmiaru pliku ATR dokonujemy wg następującego wzoru:

<pre>rozmiar_pliku_atr = ((liczba_sektorów - 3) * 256) + 384 + 16
</pre>

Dane konkretnego sektora będą się znajdować na pozycji obliczonej wg następujących wzorów:

*
** dla sektorów 1-3:

<pre>offset = ((nr_sektora - 1) * 128) + 16
</pre>

*
** dla pozostałych sektorów:

<pre>offset = ((nr_sektora - 4) * 256) + 384 + 16
</pre>

Program może łatwo rozróżnić te dwa typy po nagłówku: jeśli wielkość sektora wynosi $0100, trzeba sprawdzić, czy najmłodszy półbajt liczby paragrafów jest równy 0 (typ 1) czy 8 (typ 2).

Istnieje jeszcze trzeci rodzaj plików ATR: mają one rozmiar pliku i wielkość obrazu jak w przypadku typu 1, lecz dane wewnątrz rozmieszczone są jak w typie 2. Ponieważ nie ma dobrej metody na wykrycie tej sytuacji, mając taki plik najlepiej jest go poprawić odejmując 24 od liczby paragrafów zapisanej w nagłówku.

=== Sektor 512 bajtów ===

Obrazy dla rozmiaru sektora równego 512 bajtów ([[Formaty dyskietek#DD 512|DD 512]]) mają, podobnie jak te z sektorami 128-bajtowymi, wszystkie sektory tej samej wielkości - nie ma wyróżnionego obszaru odczytu wstępnego (zajmuje on zresztą tylko jeden sektor, pierwszy). Obliczenia rozmiaru pliku ATR dokonujemy wg następującego wzoru:

<pre>rozmiar_pliku_atr = (liczba_sektorów * 512) + 16
</pre>

Dane konkretnego sektora będą się znajdować na pozycji obliczonej wg następującego wzoru:

<pre>offset = ((nr_sektora - 1) * 512) + 16
</pre>

== Weryfikacja poprawności ==

Od wersji 1.10 w [[APE]] wprowadzono mechanizm określania poprawności obrazu ATR (może on służyć np. do weryfikowania błędów powstałych przy ściąganiu obrazu z sieci). Mechanizm ten bazuje na algorytmie obliczania 32-bitowego [http://en.wikipedia.org/wiki/Cyclic_redundancy_check CRC] stosowanego np. w [http://pl.wikipedia.org/wiki/PKZIP PKZIP].

Jeśli obraz jest "opieczętowany" (bit 1 btFlags jest ustawiony) wtedy dla określenia poprawności obrazu należy obliczyć 32-bitową wartość CRC z każdego jego bajtu łącznie z nagłówkiem (zakłada się, że bajty o offsetach 7..14 są wyzerowane). Jeśli obliczony kod jest identyczny z wartością zapisaną w polu dwCRC można założyć, że obraz jest nieuszkodzony.

CRC32 dany jest wielomianem:

<pre>x32 + x26 + x23 + x22 + x16 + x12 + x11 + x10 + x8 + x7 + x5 + x4 + x2 + x1 + 1
</pre>

czyli $04C11DB7 w notacji "najpierw MSB".

== Zabezpieczenia ==

W wersji 4.05 [[SIO2PC]] wprowadzono możliwość symulowania zabezpieczeń dla sektorów na dysku.

Jeśli bit 4 btFlags jest ustawiony, wtedy począwszy od sektora podanego w wBad występują sektory z zabezpieczeniami.

Sektor zamiast danych zawiera wtedy informacje o użytych zabezpieczeniach:

{| width="100%"
|-
! Offset
! Typ
! Nazwa
! Opis
|-
| $00
|width="10%" align="center" | DWORD
|width="10%" align="center" | dwSign
| Kolejno wartości: $C2, $1C, $3D i $1E (sygnatura sektora z zabezpieczeniami).
|-
| $04
|width="10%" align="center" | BYTE[4]
|width="10%" align="center" | btaErrStatus
| 4 bajty zwracane przez komendę STATUS ("S" = $53) [[SIO]] (podane w odwrotnej kolejności), po próbie odczytu '''BŁĘDNEGO''' sektora.
|-
| $08
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btCmdResp
| Status zwracany po otrzymaniu komendy ("A" lub "N").[1]
|-
| $09
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btDataResp
| Status zwracany po otrzymaniu bloku danych ("C" lub "A"/"E").[1]
|-
| $0A
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btChksumInfo
| Informacja o sumie kontrolnej ("G" - poprawna, lub "B" - błędna).[1]
|-
| $0B
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btResDelay
| Czas, po którym ma zostać wysłana odpowiedź na odczyt ("R") bądź zapis ("P"/"W") '''POPRAWNEGO''' sektora.[2]
|-
| $0C
|width="10%" align="center" | BYTE
|width="10%" align="center" | btErrResDelay
| Czas, po którym ma zostać wysłana odpowiedź na odczyt ("R") '''BŁĘDNEGO''' sektora.[2]
|-
| $0D
|width="10%" align="center" | BYTE[4]
|width="10%" align="center" | btaStatus
| 4 bajty zwracane przez komendę STATUS ("S" = $53) SIO (podane w odwrotnej kolejności), po próbie odczytu '''POPRAWNEGO''' sektora.
|}

# "_" oznacza, że zawartość bajtu nie ma znaczenia, "T" oznacza brak odpowiedzi (TIMEOUT u odbiorcy).
# Czas mierzony jest w jednostkach po 55 ms (ang. "jiffy" - odwrotność 18,2 Hz).

== Narzędzia ==

* Do przygotowania pliku ATR na komputerze PC można użyć programu [http://serious-dial.atari.pl/makeATR/ makeATR] autorstwa [[Soudi|Soudiego]].
* Wtyczka dla programu Total Commander umożliwiająca operowanie na plikach ATR autorstwa [[Pajero]] [http://madteam.atari8.info/uzytki/atrwcx.7z Total Commander ATR Plugin].
* [[SIO2BSD#Inne|SIO2BSD]] umożliwia tworzenie obrazów ATR.
* [[IDE Plus]] pozwala na dostęp do zawartości pliku ATR z poziomu [[SpartaDOS X]].
* [[Franny]] z pakietu [https://sourceforge.net/projects/atari8/ Atari8 tools] autorstwa [[Bober|Bobera]] pozwala na manipulacje plikami ATR w obydwu wariantach.
* [https://github.com/epi/xedisk xedisk] autorstwa [[Epi|Epiego]] umożliwia manipulacje plikami ATR.

== Zobacz też ==

* [http://pages.suddenlink.net/wa5bdu/readme.txt Dokumentacja Nicka Kennedy'ego]
* [http://www.atarimax.com/ape/docs/DiskImageFAQ/#Atr_Format Nagłówek ATR w APE]
* [https://atarionline.pl/v01/index.php?subaction=showfull&id=1323287642&archive=&start_from=0&ucat=7&ct=poczatki Poradnik opisujący w jaki sposób przegrać obraz ATR na dyskietkę]

----

''Ten artykuł to tylko [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zalążek_artykułu zalążek]. Możesz pomóc rozwojowi [[Atariki]] poprzez rozszerzenie go o więcej informacji.''

[[Kategoria:Emulacja]]
[[Kategoria:Formaty plików]]
[[Kategoria:Obrazy dyskowe 8bit]]

ATR - Historia wersji

imported>Atariki recovery: Reconstructed from archived HTML; see provenance manifest