Tekst źródłowy strony GTIA

[[File:GTIA-mini.gif]]<br />Układ scalony GTIA'''Graphic Television Interface Adaptor''' - specjalizowany układ scalony odpowiedzialny za wytwarzanie - pod kierunkiem układu [[ANTIC (układ)|ANTIC]] - kolorowego obrazu oraz [[Player/Missile Graphics|grafiki graczy i pocisków]]. W literaturze bywał też nazywany '''George's Television interface Adaptor''' od imienia projektanta, George'a McLeoda. Jest obecny w zdecydowanej większości [[Atari 8-bit|8-bitowych komputerów Atari]] i w konsolach [[5200]].

Numer katalogowy Atari: '''C014805''' (NTSC) / '''C014889''' (PAL).

== GTIA a CTIA ==

Układ GTIA zastąpił montowany wcześniej w [[Atari 8-bit|małym Atari]] układ [[CTIA]], ale nie jest jego wersją rozwojową, a tylko dokończoną. Układ bowiem był z braku czasu montowany w pierwszych egzemplarzach komputerów w stanie niepełnym, i ta właśnie niepełna wersja znana jest jako CTIA (zob. [http://faqs.cs.uu.nl/na-dir/atari-8-bit/faq.html Sekcja 1.11] w [[Atari 8-bit FAQ]]). Za autentycznością tych informacji przemawia fakt, że już rewizja A [[Atari OS|systemu operacyjnego]] wspiera tryby GTIA.

Układ GTIA był stosowany w serii [[400/800]] od listopada 1981 r. Oprócz tego [[Atari]] oferowało posiadaczom komputerów z CTIA jego wymianę.

Wymiana CTIA na GTIA rozszerza możliwości komputera o tworzenie tzw. trybów GTIA, czyli [[Tryby graficzne ANTIC-a|trybów graficznych]] pozwalających uzyskać do 16 kolorów naraz oraz dających dostęp do całej palety 256 kolorów ([[Graphics 9]]).

GTIA naprawia też błąd CTIA, przez który [[Tryby wysokiej rozdzielczości|tryby wysokiej rozdzielczości]] były przesunięte o pół [[Cykl koloru|cyklu koloru]] w lewo w stosunku do pozostałych trybów oraz graczy i pocisków.[http://www.atariage.com/forums/topic/80199-atari-800-ctia-or-gtia/page__view__findpost__p__2137361 [1]] Ubocznym efektem poprawki jest zamiana miejscami kolorów wygenerowanych za pomocą [[Efekt artefaktów|efektu artefaktów]]. (Niektóre źródła podają nieprecyzyjną informację, że w CTIA to duszki były przesunięte względem pozostałej grafiki.[http://www.atariarchives.org/c1bag/page215.php [2]])

== Wadliwe GTIA ==

[[File:Sysinfo-gtia test.png]]Niektóre układy GTIA są fabrycznie wadliwe, co objawia się przede wszystkim tym, że tryby wielokolorowe wyświetlane są nieprawidłowo. Istnieją co najmniej dwa rodzaje tych wad, w pierwszym (i najgorszym) przypadku tryby wielokolorowe działają zupełnie źle, w drugim - nieprawidłowości są nieco innego rodzaju i ujawniają się tylko w pewnych warunkach.

Generalnie jest to problem wybitnie związany z zależnościami czasowymi wewnątrz GTIA, w obwodzie, który odbiera dane z szyny ANx [[ANTIC (układ)|ANTIC-a]].

<br />

<br />

<br />

=== Typ pierwszy ===

[[File:GTIAbug1 small.png]]Typ pierwszy, występujący dość często w ostatnich seriach komputerów [[XE]] (np. w [[800XE]]), charakteryzuje się tym, że - jak powiedziano powyżej - tryby wielokolorowe działają źle zawsze albo prawie zawsze. Logika tworzenia nieprawidłowego obrazu jest taka, że pierwszy [[Cykl koloru|cykl koloru]] piksela wyświetlany jest dobrze, natomiast drugi źle, przy czym jest to dodatkowo zależne od koloru, jaki piksel miał mieć (z zakresu 0 - 15). Wyjątkiem jest kolor 0, który jest zawsze czarny, tak jak powinien.

Generowane rzeczywiście kolory w drugim cyklu koloru są różne dla różnych egzemplarzy GTIA, czasami "wadliwych" kolorów jest więcej, czasami mniej, czasami drugi cykl koloru miga sobie. Zależy to też od napięcia zasilania komputera, nagrzania GTIA itp. czynników. Spotyka się takie GTIA, które włączone na zimno działa bardzo źle, po chwili coraz lepiej, a po zmianie zasilacza w komputerze - już całkiem dobrze (to sprawa napięcia zasilania, a nie mocy zasilacza).

Wada ma też wpływ na tryb [[Hires|hires]], tu polega ona na zbyt dużych różnicach szerokości pomiędzy pikselami parzystymi i nieparzystymi - wahania dochodzą do 50%.

Wadliwe układy to te z datą produkcji od 9035 do 9152 (jest to liczba umieszczona po prawej stronie symbolu AMI, dwie pierwsze cyfry to rok produkcji, dwie następne - kolejny tydzień tego roku). Ten zakres dat obejmuje układy, w których stwierdzono wadę - niewykluczone natomiast, że w rzeczywistości wadliwe są wszystkie układy wyprodukowane w latach 1990-1991. Prawdopodobną przyczyną są jakieś drobne zmiany w technologii wykonania późniejszych układów produkowanych przez AMI, co spowodowało przesunięcie niektórych sygnałów w niebezpieczne czy też niestabilne zakresy czasowe.

Na obrazku obok kolejno prawidłowy wygląd ekranu podczas "testu GTIA" w [[SysInfo]], a poniżej to samo generowane przez wadliwe GTIA.

==== Prosty test na tę wadę ====

[[File:GTIA-test.png]]Jest to programik w [[BASIC]]-u (autorem jest [[MacGyver]]), dzięki któremu można łatwo stwierdzić, czy w komputerze jest wadliwe GTIA:

10 GRAPHICS 9<br />
20 FOR I=0 TO 15:COLOR I<br />
30 FOR J=0 TO 4<br />
40 PLOT I*5+J,0:DRAWTO I*5+J,191<br />
50 NEXT J<br />
60 NEXT I<br />
70 GOTO 70<br />

W wyniku jego pracy obraz na monitorze powinien wyglądać mniej więcej tak, jak to przedstawia obrazek z lewej: jeżeli na ekranie jest 15 pasków, gdzie od lewej do prawej każdy będzie jaśniejszy, GTIA jest dobre. Jeżeli zaś któryś z pasków będzie się składał z grupki cienkich pionowych linii w różnych kolorach - mamy GTIA do wymiany.

=== Typ drugi ===

[[File:GTIAbug2 small.png]]Wada typu drugiego jest ukryta, w takim GTIA tryby wielokolorowe oraz hires działają nienagannie za wyjątkiem sytuacji, kiedy program dokonuje włączenia trybu wielokolorowego już w trakcie wyświetlania linii; innymi słowy, dzieje się to, kiedy obraz podzielony jest na dwie części, gdzie z lewej strony jest tryb hires ([[Graphics 8]]), z prawej natomiast multicolor. W takiej sytuacji dane obrazu w trybie wielokolorowym zaczynają być interpretowane inaczej niż normalnie, w wyniku czego obraz staje się albo zamazany, albo zupełnie nieczytelny.

Tego typu zakłócenia można obserwować w demach [[Joyride]], [[Unity]], [[Sweet Illusions]] oraz [[Too Hard 4]]. Powinny być też możliwe do wykrycia przy użyciu SysInfo w wersji 2.11 (lub nowszej).

Układy z tą wadą pochodzą z wcześniejszych lat niż te z wadą typu pierwszego: stwierdzono ją np. w układach z lat 1983, 1984 i 1987 (datowniki 8339, 8351, 8442, 8722). Nie oznacza to, że wszystkie egzemplarze z tymi datownikami są wadliwe.

Wada ujawnia się po niedługim czasie od włączenia komputera na zimno. Można to zaobserwować na teście GTIA w SysInfo: w prawej części ekranu początkowo stabilny tryb wielokolorowy, w miarę rozgrzewania się układu zaczyna się linia po linii zmieniać w tryb, który przy wszystkich cechach trybu 9 (rozdzielczość, zasada wyboru koloru i jasności piksela) ma nieprawidłową jasność, która dla danego piksela w linii jest wyznaczona w połowie przez jego dane, a w połowie przez dane następnego, zgodnie z poniższym schematem:
[[File:GTIAbug2 descr.png]]

Dodatkowym efektem jest przesunięcie wygenerowanego w ten sposób obrazu o pół piksela (jeden cykl koloru) w prawo.

==== Prosty test na wadę typu drugiego ====

Poniższym programem (napisanym w [[Atari BASIC]] z fragmentami kody maszynowego) możemy sprawdzić czy GTIA posiada wadę typu drugiego:<br />

[[File:Gtia split test.png]]

<pre>10 REM -- GTIA LINE SPLIT TEST --
11 REM ** done by Seban/Slight **
12 REM
13 FOR I=1536 TO 1556:READ A:POKE I,A:NEXT I:GRAPHICS 9
14 FOR X=0 TO 31:COLOR X/2:PLOT X+48,1:DRAWTO X+48,96:NEXT X
15 FOR Y=96 TO 191:COLOR Y-96:PLOT 48,Y:DRAWTO 78,Y:NEXT Y
16 POKE 87,8:COLOR 1:POKE 710,0:POKE 709,15
17 FOR X=0 TO 157 STEP 2:PLOT 79,0:DRAWTO X,191:NEXT X
18 POKE 623,0:X=USR(1536)
19 DATA 169,0,141,10,212,141,27,208,162,6,202,208,253,169,64,141,27,208,76,0,6
</pre>

=== Naprawa ===

Istnieją cztery znane metody naprawy wad GTIA:

# wymiana układu GTIA na pozbawiony wad
# zainstalowanie w komputerze [[VBXE]] i podłączenie monitora przez wyjście RGB
# zbudowanie układu zgodnego z [[Simius GTIA Fixer]] (likwiduje to tylko wadę typu pierwszego)
# doprowadzenie do nóżki 35 układu ANTIC sygnału OSC z układu GTIA (nóżka 28) zamiast FØ0 (likwiduje to tylko wadę typu drugiego)

== Zobacz też ==

* [[Rejestry GTIA|rejestry GTIA]]
* [[CTIA]]
* [[FGTIA]]
* [[TIA]]

== Odnośniki zewnętrzne ==

* [http://krap.pl/mirrorz/atari/homepage.ntlworld.com/kryten_droid/Atari/800XL/atari_hw/gtia.htm GTIA Data Sheet]
* [http://drac030.krap.pl/GTIAPinout.PNG CTIA/GTIA Pinout diagram]
* [http://atariarea.krap.pl/forum/viewtopic.php?id=4238 Dyskusja o wadliwych GTIA] na forum [[Atari Area]].
* [http://atariarea.krap.pl/forum/viewtopic.php?id=7762 Dyskusja o "naprawianiu" wadliwych GTIA] na forum AtariArea.
* [http://en.wikipedia.org/wiki/George's_Television_Interface_Adapter Opis] w angielskojęzycznej wikipedii

[[Kategoria:Atari 8-bit]]